TAHLİL
İşârâtü’l-İ‘câz (Abdülkadir Badıllı Tercümesi) · s.100
Ayetin başında da ﻣِﻤًّﺎ daki baziyet ﻣِﻦْ ile israfın reddine işaret olduğu gibi; ﻣِﻤًّﺎ nın takdim edilmesiyle sadaka ve zekatın kendi öz malından verilmesine ve ﺭَﺯَﻗْﻨَﺎ ile fakiri minnet esareti altında bırakmayı men'edip, kesip attığına işaret etmektedir. Yani: Malı veren Allahtır, sen arada bir vasıtasın.
Hem rızkı ﺭَﺯَﻗْﻨَﺎ daki ﻧَﺎ ya isnad etmekle, (Yani ki: "Biz Allahü Teâla onu veriyoruz." manasıyla)
لَاتَخَفْ ﻣِﻦْ ﺫِﻯ ﺍﻟْﻌَﺮْﺵِ اِقْلَالًا
{[*]: Hadisin zabtı ﺍَﻧْﻔِﻖْ بِلَالُ وَلَاتَخْشَ ﻣِﻦْ ﺫِﻯ ﺍﻟْﻌَﺮْﺵِ اِقْلَالًا ifadesiyledir. Mehazları için bak: Risale-i Nur'un Kudsî Kaynakları, 2. baskı sh. 810'a ilave edilmiş, ancak henüz 3. baskı olarak tab'edilmemiştir. .MütercimM} hadis-i şerifini hatırlatmaktadır. (Hadis'in manası: Resûl-i Ekrem (A.S.M.) Hz. Bilal-i Habeşîye ferman buyurmuştur ki: "Ey Bilal onu tasadduk eyle! Arşın sahib ve maliki hakkında onu azaltacak diye korkma, ver")
Hem ﻳُﻨْﻔِﻘُﻮﻥَ nin mutlak bırakılması ile, tasaddukun ilim ve daha başka şeylerle de olabileceğine işaret ettiği gibi; ﻳُﻨْﻔِﻘُﻮﻥَ maddesiyle de, sadakanın şartlarından "alıcının" onu alıp nafakasına ve zarurî hacetlerine sarfetmesi gereğine bakmaktadır.
Hem sonra Hadis-i Sahihte
ﺍَﻟﺰَّﻛَﻮﺓُ ﻗَﻨْﻄَﺮَﺓُ الْاِسْلَامِ
buyurulmuştur. Yani: Zekat, müslümanın müslüman'a yardım edebilmesi için, üzerinden geçebileceği köprüdür. Çünki, müslümanların me'mûrünbih olan (emredilmişe uyma) yardımlaşmanın vasıtası ancak zekattır. Belki nev-i beşerin içtimaî heyetinin nizamı ve hüsn-ü cereyanı için, yekdiğerleriyle olan muvasalat, ulaşım yolu zekattır.. Ve aralarında hayat maddesinin cereyanı için bir bağlantı, bir kanaldır. Belki de zekat, beşerin terakkiyatını engelliyen zehirlerin tiryakıdır.
Evet, zekat'ın vucûbiyeti ve Ribanın (faizciliğin) haramiyetinde pek büyük bir hikmet ve çok yüksek bir maslahat ve son derece geniş bir rahmet vardır. Zira, eğer sen, tarihî bir nazarla sahife-i âleme dikkatle bakabilsen; ve beşer'in cemiyet ve cemaa'tındaki kötülüklerin kaynağını araştırıp düşünebilsen; heyet-i içtimaiyede olan bütün ihtilallerin ve fesadların üssül esası ve beşerdeki umum ahlâk-ı rezilenin kaynağının yalnız iki kelime olduğunu kat'iyyen görecek ve bileceksin.
İşte, o iki kelimeden: {[*]: Bu mananın daha şirin ve müessir izahları Risale-i Nurun 22. Mektubunun İkinci Mebhasinde ve daha başka Risalelerinde ve hususiyle "Sunûhat" eserinde bulunmaktadır. -Mütercim-}
Birincisi: Ben tok olup doyduktan sonra, başkası açlıktan ölse bana ne?
İkinci kelime: Sen çalış, ta ki ben yiyeyim. Sen zahmet çek, ki ben istirahat edeyim.
İşte gaddar, zâlim, muhteris ve mütecaviz olan birinci kelimedir ki, (yani tazammun ettiği menhus manadır ki) insanlık âlemini zelzeleye vermiş, darmadağın olmak üzeredir. Lâkin bu kelimenin ırkını, kökünü kesecek tek bir çare vardır, işte o da; ZEKAT'tır.
Hem zâlim, harîs ve çirkin olan ikinci kelimedir ki, beşerin terakkiyatını uçurum başına getirmiş, nerede ise herc u merc ateşi içine düşürmek {[*]: Bediüzzaman Hazretleri bu sözleri 1. Cihan Harbi başlarında (1915) lerde söylemiş ve buraya kaydetmiş olmakla; beşer dünyasının mevcut hal ve vaziyetinden daha müthiş ve tahribci bir herc ü merc çekişmesi olan bir ikinci harbin yakında çıkacağına işaret eylemiş ve öyle de olmuştur. Mütercim} üzeredir. Amma bu kelimenin de kökünü kurutacak tek bir ilacı ve devası vardır, o da: Ribanın haramiyetini -şeksiz- benimseyip, içtimaî hayatta yasağını katî uygulamadır.. Ve daha bu iki meseleye kıyasen sen düşün!
Evet, kat'iyyen bil ki: İçtimaî heyetin (sosyal hayat'ın) intizam içinde yürüyüp devam etmesinin şartı, insan tabakalarının birbirlerinden kopmamak.. Yani: Havas tabakası avam tabakasından, zenginler sınıfı fükara sınıfından- aralarındaki sıla haytının bütün bütün kopacak tarzda- uzaklaşamamasındadır. Halbuki, bu günkü âlemde "Vucûb-ı Zekat"ın ve Hürmet-i ribanın icaplarının yapılmasının ihmali yüzünden, insan tabakaları veya sınıfları arasındaki mesafe o kadar genişlenmiş.. ve havas ile avam tabakası arası o derece birbirinden uzaklaşmış ki; adeta nerede ise, kavuşturma-buluşturma sılası kalmamış gibidir. Evet, -hal-i hazırda- alt tabakadan (yani avam ve fakirler tabakasından) üst tabaka olan "Havas ve zenginlere karşı ihtiram, itaât ve sevip sayma yerine, yalnız ihtilal sadası, hased sayhaları, kin ve nefret enini kopmaktadır. Üst tabaka olan havas ve zenginlerden de, alt tabakaya karşı merhamet, ihsan ve taltif yerine -maalesef- yalnız zulüm ve tahakküm ateşi ve tahkir gürültüsü yağmaktadır.
Ve işte bundandır ki; havastaki meziyet, tevazu' ve merhamete sebeb olması lazım iken; tekebbür ve gurura sebep olmuştur. Hem fukara aczi, avamın fakrı, kendilerine merhamet ve ihsanı celbetmeye sebep iken, esaret ve sefaletlerine sebep olmuştur. Eğer bu davaya şahid isteyecek olursan; işte sana medenî alem'in fesadlı ve rezaletli hali!... Bak, gör; o alem, sana çok şahidleri ve şehadetleri gösterecektir.
Demek ki, insan alemindeki bu tabakaların aralarını musalaha ettirmek, barıştırarak, yakınlaştırmak için, yegane melce' ve merci' Zekattan başka bir şey yoktur. Evet, İslâmiyetin büyük rükünlerinden olan "Zekat", Elhak içtimaî nizam ve heyetinin tedvir ve idaresinde pek yüksek ve geniş bir düsturdur.
* * *
ﻭَﺍﻟَّﺬِﻳﻦَ ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ ﺑِﻤَﺎ ﺍُﻧْﺰِﻝَ ﺍِﻟَﻴْﻚَ ﻭَﻣَﺎﺍُﻧْﺰِﻝَ ﻣِﻦْ ﻗَﺒْﻠِﻚَ وَبِالْاٰخِرَةِ ﻫُﻢْ ﻳُﻮﻗِﻨُﻮﻥَ