ALICI İLE SATICININ İHTİLAFI

Büyük Şafiî İlmihali · s.419

Alıcı ile satıcı, akdin sıhhatı hususunda ittifak ettikleri halde keyfiyeti hususunda aralarında anlaşmazlık çıksa (mesela birisi semen bin, diğeri sekiz yüzdür der) ve şahitleri olmazsa her biri, arkadışının sözünü nefy edip kendi sözünü isbat etmek suretiyle yemin edecektir. Önce satıcı yemine başlar; yeminden sonra uyuşma olmazsa birisi veya her ikisi "akdi fesh ettik" diyecek, sonra müşteri satılık şeyi geri çevirecektir. Şayet vakf etmiş veya satmış veya ölmüşse onda tasarruf ettiği gündeki bedeli ne ise tesbit edilip mal sahibi olan malike verilecektir. Bir kimse birisine dese ki; "Şunu bu kadara sana sattım" o da kendisine: "Hayır bana satmadın hediye olarak verdin" şeklinde cevap verirse, her biri ötekinin iddia ettiği şeyi red ederek yemin edecektir. Her iki taraf yemin ettikten sonra hediye iddiasında bulunan kimsenin sözü red edilip müddebih istirdad edilecektir. Yine birisi diğerine; "Ben şunu sana sattım" diyor. O da "hayır sen rehin (ipotek) olarak bana verdin" diyor, yukarda dediğimiz gibi her birisi diğerinin sözünü red edip yemin edecek. Teslim edilen para da iade edilip karşılığında verilen nesne de geri çevrilecektir. Bir kimse yapılan alış verişi bozacak bir vasfın varlığı hususunda ihtilaf ederse, yani birisi akdin sıhhatini ihlâl eden bir şeyi iddia ediyor, diğeri ise inkar ederek akdın sahih olduğunu söylüyor. İddiayı isbat eden beyyine, yani şahidler olmadığı takdirde söz; akdin sahih olduğunu iddia eden kimsenin sözüdür. Bir kimse buğday gibi bir şey üzerine selem yolu ile bedel alırsa, sonra müslemü ileyh ayıplı bir bedel ile müslime gidip; "Bana verdiğin bedel ayıplıdır, onu çevirmek istiyorum" deyip, müslim de: "Sana teslim ettiğim bedel bu değildir," derse, söz müslimin sözüdür. Bir kimse pekmez gibi bir şey satar ve müşteri onu kabz eder, bilahare müteneccis olduğu ortaya çıkar, fakat ne zaman müteneccis olduğu bilinmemekle beraber her birisi diğerine; "Senin elinde iken ayıplandı" dese, söz satıcının sözüdür. Şayet her iki taraf da yemin etmekten imtina ederse, yemin etmiş gibi kabul edilirler. Satıcı yemin ederse alıcıya; "Onun dediğini kabul ediyor musun", denilecektir, "evet" dediği takdirde mesele tamamdır. Yoksa müşteri de yemin edecektir. Ondan sonra satıcıya kendisi için müşterinin yemin ettiği şeyi kabul ediyor musun; denilecektir. Kabul ederse mesele tamamdır. Yoksa hakim akdi bozacaktır.