Ekserin Ateşiyle Ekall de Yanar. Yoksa Sırr-ı Teklif Fâş Olursa Hikmet-i İmtihan Zayi' Olur

Âsâr-ı Bediiye · s.614

Masum ekalliyet, günahkâr bir ekserin, musibetinden olur, hissedar-ı azabı. Zira teklif nazarî kalsa, kalır ihtiyar. Sırr-ı teklif-i şer'î, hem hikmet-i ibtila, kat'an tahakkuk eder. Teklifin telkininde, bedahet ve zaruret olsa, olur ıztırar. İhtiyar zâil olur, hem hikmet-i teklifi, ibtila zayi' olur. Bir âsi-yi günahkâr, Muhterik hanesinde, bir masum da var idi, ger bir dest-i gaybiyle, masum masûn kalsaydı, maadin-i ervahın tenmiyesine medar. Hem sebeb-i tehzibi olan evamir imtisali, nevahi içtinabı sebebiyle elmaslaşmış Ebubekir-i namdar, hem de o Sahib-i Gār, O Sıddîk-ı Sadıkın, o ruh-u musaffası, onun aksiyle fahimleşmiş Ebu Cehil'in zulmettar Ruhundan temeyyüz, teali edemezdi. Biri, zulmet-i yelda; biri, bir necm-i zehra; biri, bir semm-i murdar; biri, bir sırr-ı serdar. Bu sırr sebeb olmuştur; teklifte nazariyet, telakkide meşakkat, cihad ve müsabakat, nur içinde bir nâr. O nâr ise hem tehzib, hem tezhib ve tasaffi, ervah-ı âliyeyi, ervah-ı sâfileden. Dane oldu bir şecer, şecer oldu meyvedar.