Lem'a Kadua Puluh Opat

Tuntunan Istri · hlm. 28

Ngeunaan Tasattur

(Asalna mangrupi Pasualan Kadua sareng Katilu tina Catetan Kalima Belas, nanging ku margi pentingna janten Lem'a Kadua Puluh Opat.)

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

يَٓا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لاَِزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَٓاءِ الْمُوْۭمِن۪ينَ يُدْن۪ينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَب۪يبِهِنَّ

...ilâ âhir (dugi ka ahirna)... ieu ayat maréntahkeun tasattur. Ari peradaban anu sasar (madaniyah safîhah) mah nangtang kana ieu hukum Al-Qur'an. Éta henteu nganggap tasattur téh fitri, sarta nyebatkeun yén tasattur téh "hiji perbudakan".

Catetan handap: Sapotong tina pembélaan-pembélaan Layiha Temyiz (surat pématahan ka Mahkamah Agung) anu ngalawan sarta ngajempékeun pangadilan: Sim kuring ogé nyarios ka pangadilan Kahakiman kieu: hiji kaputusan anu teu adil anu ngahukum saurang jalma anu napsirkeun hiji dustur Ilahi anu pang sucina, pang saéstuna, tur pang hakékina dina kahirupan kamasarakatan tilu ratus lima puluh juta manusa salila sarébu tilu ratus lima puluh taun sareng dina saban abad — panapsiran anu disandarkeun kana pangbeneran sareng kasapukan tilu ratus lima puluh rébu tafsir, sarta anu nuturkeun i'tikad karuhun urang anu geus kaliwat salila sarébu tilu ratus lima puluh taun — tangtos, upami di beungeut bumi ieu aya kaadilan, éta kaputusan téh bakal ditolak sareng ieu hukum bakal dibolaykeun!..

Waleran: Tina seueur hikmah anu nuduhkeun yén ieu hukum Al-Qur'an Hakîm téh leres-leres fitri sareng yén sabalikna téh henteu fitri, sim kuring ngan bade nerangkeun "opat hikmah" waé.

Hikmah Kahiji: Tasattur téh pikeun kaom istri mangrupa perkara nu fitri sarta dipénta ku fitrahna sorangan. Margi ku ciptaanana kaom istri téh lemah tur haleus, nepi ka peryogi kana panangtayungan sareng pitulung ti hiji lalaki nu bakal ngajaga dirina katut anak-anakna nu langkung dipikanyaah ti batan hirupna sorangan; nya éta sababna dina fitrahna aya kacenderungan sangkan dipikanyaah, teu dipikaceuceub, sarta teu dianggap beurat ku batur. Sajaba ti éta, ti unggal sapuluh istri téh genep-tujuhna boh parantos sepuh boh goréng patut, nu tangtos teu hoyongeun némbongkeun kasepuhan sareng goréng patutna ka balaréa. Aya deui nu timburuan; sangkan ulah katingal goréng lamun dibandingkeun sareng nu langkung geulis ti batan dirina, atawa lantaran sieun ku panarajang sareng tuduhan, sangkan teu kakeunaan gangguan sarta teu dituduh hianat ku carogéna — ku margi kitu, sacara fitri maranéhna miharep tasattur.

Malah lamun dititénan, nu pangseueurna nyumputkeun dirina téh nya éta nu parantos sepuh. Sarta ti unggal sapuluh ngan aya dua-tilu nu tiasa kapendak; nu ngora, nu geulis, sarta teu isineun némbongkeun dirina. Parantos écés yén jalma téh sok risi tur teu ngeunah manah ku paneuteup jalma-jalma nu teu dipikaresep sarta nu dianggap ngaganggu. Tangtos waé hiji istri geulis nu ngangge papakéan buka-bukaan, upami ti antara lalaki nu sanés muhrim aya dua-tilu ti sapuluh nu resep ku paneuteupna, mangka tujuh-dalapanna mah dianggap ngaganggu. Sajaba ti éta, hiji istri geulis nu teu kagolong cabul tur teu rusak ahlakna, ku sabab haleus tur gancang kapangaruhan, tangtos bakal risi ku paneuteup kotor nu pangaruhna karaos sacara badani, malah tiasa waé ngaracun. Malah urang ngadangu; di Éropa nu jadi tempat buka-bukaan, seueur istri nu risi ku paneuteup nu sapertos kitu, teras ngadu ka pulisi, saurna: "Ieu jalma-jalma hina téh ngurung kami dina bui panon sarta nyusahkeun kami."

Hartina, panyingkiran tasattur ku peradaban téh patukang tonggong sareng fitrah. Paréntah tasattur ti Al-Qur'an, salian ti sipatna fitri, ogé nyalametkeun kaom istri — nu jadi sumber kanyaah sarta tiasa jadi réncang langgeng nu kacida hargana — tina kajatuhan, kahinaan, kabudakan maknawi, sareng kasangsaraan, ku jalan tasattur.

Sajaba ti éta, dina diri kaom istri aya rasa sieun nu fitri ka lalaki asing, nya éta rasa hariwang. Ari rasa hariwang téh sacara fitri merlukeun tasattur. Margi aya kamungkinan yén — bareng sareng nanggung beban anak nu beurat salila dalapan-salapan sasih kalawan hésé capé — balai tina kasenangan nu teu halal salila dalapan-salapan menit téa kedah dipikul salila dalapan-salapan taun ku jalan ngasuh anak nu teu gaduh panangtayung; nya éta hiji hal nu bakal ngajadikeun kasenangan dalapan-salapan menit téa karaos pait pisan. Sarta ku lantaran ieu remen kajadian, fitrahna kacida pisan sieun ku nu sanés muhrim tur wawatekanana hoyong ngajaga diri. Nya kalemahan ciptaanana téa nu maréntah tur mépélingan kalayan tandes, yén kedah ku jalan tasattur ngajaga sangkan teu ngahudang napsu nu sanés muhrim sarta teu masihan lolongkrang kana panarajanganana. Sarta éta némbongkeun yén kudung carsafna téh jadi tameng sareng bénténgna.

Numutkeun anu kadangu ku sim kuring: di puseur dayeuh pamaréntahan, di jero pasar, siang bolong, hareupeun panon balaréa, hiji tukang semir sapatu nu kacida hinana parantos enya-enya wani ngaganggu garwa hiji jalma nu pangkatna luhur di dunya, nu bitisna katingal kabuka — nya éta hiji tampiling kana beungeut nu teu isinan ti jalma-jalma nu ngalawan tasattur.

Hikmah Kadua: Patalian, kanyaah, sareng katresna nu kacida jero tur kuatna antara istri sareng lalaki téh henteu ngan saukur timbul tina pangabutuh hirup di dunya. Enya, hiji istri téh sanés ngan réncang hirup pikeun carogéna dina hirup kadunyaan waé. Tapi anjeunna ogé réncang hirup dina hirup nu langgeng. Ku margi dina hirup nu langgeng ogé anjeunna tetep jadi réncang hirup carogéna; tangtos peryogi pisan sangkan ulah ngirut paneuteup batur salian ti paneuteup carogéna — nu jadi babaturan sareng sobat langgengna — kana kaéndahan dirina, sarta ulah nyababkeun carogéna keuheul tur timburu. Ku margi carogéna nu mu'min, dumasar kana rasiah iman, patalianana sareng anjeunna téh sanés katresna samentara nu ngan diwatesan ku hirup kadunyaan sarta ngan husus pikeun mangsa napsu sato sareng mangsa kageulisan; tapi patalianana téh dumasar kana katresna nu jero tur enya-enya katut pangajén, dina harkat réncang hirup pikeun hirup nu langgeng ogé. Sarta lain ngan waktos ngora sareng mangsa geulis waé, tapi dina mangsa sepuh sareng goréng patut ogé anjeunna tetep mibanda éta pangajén tur katresna nu enya-enya téa. Tangtos minangka balesna, kaom istri ogé kedah ngahususkeun kaéndahan dirina ngan pikeun paneuteup carogéna sarta ngan mikanyaah ka anjeunna — nya éta paménta tina kamanusaan. Upami henteu kitu, saeutik pisan nu bakal kahontal, sabalikna kacida seueurna nu bakal leungit.

Sacara syara', carogé kedah saimbang (kufu) sareng garwana, nya éta kedah luyu pada-pada. Ari saimbang tur satata téh nu pangpentingna dina widang diyanah (kaagamaan). Bagja pisan carogé nu ningali kana kaagamaan garwana teras nyonto, tur jadi jalma nu tigin kana agama sangkan ulah kaleungitan réncang hirupna dina hirup nu langgeng.

Bagja pisan istri nu ningali kana kaagamaan carogéna teras lebet kana takwa bari nyarios dina manahna, "Ulah nepi ka kaleungitan babaturan langgeng abdi."

Cilaka pikeun lalaki nu lebet kana kamaksiatan nu bakal ngalantarankeun leungitna istri soléhahna salalanggengna. Kacida cilakana istri nu teu nyonto carogéna nu takwa, nepi ka kaleungitan babaturan langgengna nu mubarok téa.

Rébuan cilaka pikeun dua carogé sareng garwa nu cilaka nu silih conto dina kafasékan sareng kamaksiatanana. Maranéhna silih bantu dina ngaragragkeun batur kana seuneu naraka!..

Hikmah Katilu: Kabagjaan hirup hiji kulawarga téh lumangsung ku ayana silih percaya sarta pangajén sareng katresna nu tulus antara carogé sareng garwa. Teu ngangge tasattur sareng buka-bukaan téh ngaruksak éta kapercayaan, sarta ngaruksak ogé pangajén sareng katresna nu timbal-balik téa. Margi ti sapuluh istri nu ngangge dangdanan buka-bukaan téh ngan aya saurang nu, ku lantaran teu mendak nu langkung geulis ti batan carogéna, teu ihtiar ngirut manah lalaki asing. Nu salapanna mah ningali aya nu langkung saé ti batan carogéna. Sarta ti dua puluh lalaki ngan aya saurang nu teu ningali aya nu langkung geulis ti batan garwana. Dina waktos éta, salian ti leungitna katresna nu tulus sareng pangajén nu timbal-balik téa, tiasa ogé jadi sabab hudangna rasa nu kacida goréng tur kacida hinana. Nya kieu jéntréna:

Jalma téh sacara fitri teu tiasa mibanda rasa syahwat ka muhrimna, sapertos ka dulur istrina. Margi pameunteu para muhrim téh nuduhkeun kanyaah sareng katresna nu halal tina jihat kadeukeutan getih sareng kamuhriman; ku kituna ngaruntuhkeun kacenderungan napsu syahwat. Tapi ngantep kabuka bagian awak nu sacara syara' teu kénging ditémbongkeun sanajan ka para muhrim — sapertos bitis — tiasa jadi sabab hudangna rasa nu kacida goréngna pikeun napsu nu asor. Margi pameunteu muhrim téh masihan wawaran ngeunaan kamuhriman sarta teu sarupa sareng nu sanés muhrim. Tapi upamana bitis nu kabuka mah sami sareng nu sanés muhrim. Ku lantaran taya tanda husus nu bakal nuduhkeun kana kamuhriman, mangka tiasa waé kahudang paneuteup napsu sato dina sabagian muhrim nu asor manahna. Ari paneuteup nu sapertos kitu téh mangrupa kajatuhan darajat kamanusaan nu matak muringkak bulu punduk!..

Hikmah Kaopat: Parantos kamaphum yén seueurna turunan téh dipikahoyong ku saréréa. Taya hiji bangsa atawa pamaréntah nu teu satuju kana seueurna katurunan. Malah Kangjeng Rosul nu Mulya صلى الله عليه وسلم parantos ngadawuh:

تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا فَاِنّ۪ى اُبَاه۪ى بِكُمُ الاُْمَمَ

—atawa sakumaha anu didawuhkeun ku anjeunna— Hartosna: "Geura nikah; sing seueur turunan. Kami bakal reueus ku seueurna aranjeun dina dinten kiamat." Padahal panyingkiran tasattur téh sanés ngaseueurkeun perkawinan, tapi malah ngirangan pisan. Margi sanajan hiji nonoman nu pangbangorna tur pangmodérna ogé, hoyong réncang hirupna nu ngajaga kahormatan. Ku lantaran teu hoyong réncang hirupna modéren sapertos dirina, nya éta buka-bukaan, anjeunna angger bujang, malah tiasa jadi kalah kana kalakuan cabul. Ari istri teu kitu, teu tiasa nepi ka sakitu ngawatesan carogéna ngan pikeun dirina. Margi istri téh — dina harkat jadi pamingpin di jero rumah tangga, nu jadi juru raksa pikeun sadaya harta, anak, sareng sagala rupi kagungan carogéna — sipatna nu pangpokona nya éta kasatiaan sareng kaamanahan. Ari buka-bukaan téh ngaruksak éta kasatiaan, ngaleungitkeun kapercayaan dina paneuteup carogéna, sarta nyababkeun carogéna ngaraos disiksa ku haté nuranina. Malah, upami dua sipat saé nu aya dina lalaki — nya éta kawani sareng kamurahan haté — aya dina diri istri, éta téh kaasup ahlak goréng sarta dianggap sipat nu goréng, lantaran ngaruksak kana kapercayaan sareng kasatiaan téa. Sabalikna, kawajiban carogé mah sanés jadi juru simpen harta sareng satia ka istrina, tapi kedah nangtayungan, miwelas, sareng ngajénan.

Ku margi kitu, éta lalaki henteu diwatesan ku hiji istri wungkul; manéhna tiasa ogé nikah ka istri anu sanés. Nagri urang teu kénging dibandingkeun sareng Éropa. Sabab di ditu, kalayan sarana anu kacida kerasna sapertos duél, kahormatan (namus) téh dina kaayaan buka-bukaan masih kénéh kajaga dugi ka tahap anu tangtu. Saha waé anu neuteup garwa hiji jalma anu gaduh ajén diri (izzet-i nefis) ku paneuteup anu kotor, kedah ngalilitkeun boéh heula kana beuheungna, kakara wani neuteup. Sareng deui, watek-watek jalma di Éropa anu mangrupa nagri-nagri tiis téh, tiis tur beku (camid) sapertos nagrina. Ari Asia ieu, nyaéta buana Alam Islam, upami dibandingkeun sareng éta mah kaasup nagri-nagri panas. Parantos kauninga yén lingkungan téh gaduh pangaruh kana ahlak manusa. Di éta nagri anu tiis, dina diri jalma-jalma anu tiis, buka-bukaan pikeun ngahudang napsu-napsu sasatoan (hevesat-i hayvaniyah) sareng muka napsu (iştiha), sugan henteu jadi lantaran kana loba panyalahgunaan (sû'-i isti'mâl) sareng pamboroan (isrâf). Nanging buka-bukaan anu bakal terus-terusan ngahudang napsu-napsu jasmani (hevesat-i nefsaniyah) jalma-jalma di nagri-nagri panas anu gancang keuna ku pangaruh (serîü't-teessür) tur peka, tangtos jadi lantaran kana loba panyalahgunaan sareng pamboroan, sareng kana lemahna turunan, sareng kana ragragna kakuatan. Salaku gaganti kabutuh fitri anu sakali dina sabulan atawa dua puluh poé, manéhna ngarasa dipaksa kudu ngaboroskeun dirina saban sababaraha poé sakali. Dina waktos éta, ku sabab kapaksa kedah ngajauhan istri salila kira-kira lima welas poé unggal bulan alatan ayana halangan sapertos haid, mangka upami manéhna éléh ku napsuna, manéhna condong kana pagawéan cabul (fuhsyiyât). Urang kota teu kénging ngaleungitkeun tasattur ku alesan neuteup urang lembur sareng urang badui. Sabab di padésaan sareng di kalangan urang badui, ku sabab sibuk ku kasusah pakasaban (derd-i maisyat) sareng ku sabab digawé maké tanaga dugi ka cape, sarta ku sabab awéwé-awéwé pagawé anu polos (masum) tur rada kasar — anu kurang narik perhatian upami dibandingkeun sareng urang kota — nu sabagian awakna kabuka téh henteu tiasa jadi lantaran kana ngahudang napsu jasmani; kitu deui ku sabab jalma-jalma anu lunta-lantung tur nu teu gaduh pagawéan téh saeutik, mangka karuksakan (mafsadat) anu aya di kota téh sapersapuluhna gé moal kapanggih di aranjeunna. Ku margi kitu, urang kota teu tiasa dibandingkeun sareng aranjeunna.

(Dicandak tina Mektubat)

Serat Katujuh

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

Hé para Sadérék sim kuring nu dipikaasih!

Aranjeun parantos nyanggem dua perkawis ka Hâfiz urang Syam supados diwartoskeun ka sim kuring:

Kahiji: Aranjeun nyarios: "Nikahna Kangjeng Nabi صلى الله عليه وسلم ka Zainab téh, sami sapertos jalma-jalma munafék jaman baheula, ku ahli sasar (ehl-i dalalah) jaman ayeuna ogé dijadikeun bahan celaan, sarta dianggap perkara nafsani tur syahwati."

Waleran: Saratus rébu kali hâsyâ sareng kallâ! Leungeun sangkaan-sangkaan hina anu sakitu récéhna moal tiasa dugi kana martabat anu maha luhur tur mulya (dâmen-i muallâ). Leres, hiji jalma anu — ti umur lima welas taun dugi ka opat puluh taun, dina mangsa ngagolakna panas jasmani (hararet-i gariziyah) sareng dina waktos hurungna napsu jasmani, kalayan kasaksian ku sobat sareng ku musuh, kalawan kasucian anu sampurna (kemâl-i iffet) tur kabersihan anu paripurna (ismet) — mung nyukupkeun sareng sugema ku hiji istri wungkul anu geus rada sepuh sapertos Khadijatul Kubra (R.A.), mangka lobana nikah sareng kawin anjeunna sanggeus umur opat puluh — nyaéta dina mangsa eureunna panas jasmani sareng tengtremna napsu jasmani — téh mangrupa hujjah anu ngabuktikeun ka saha waé anu gaduh kaadilan sanajan mung saeutik, yén éta perkara pasti tur écés lain kusabab nafsani, sarta yén éta ngadegna kana hikmah-hikmah penting anu séjén.

Salah sahiji tina hikmah-hikmah éta nyaéta: Sapertos ucapan-ucapan (akwâl) Dzat Risalah, kitu deui pagawéan (af'âl), kaayaan (ahwâl), paripolah (etwâr), sareng gerak-gerik anjeunna gé mangrupa sumber-sumber agama sareng syariat, sarta jadi tempat cokot (me'haz) pikeun hukum-hukum.

Sakumaha para Sahabat anu janten anu ngécéskeun (hamele) kana sisi lahiriah, kitu deui anu janten anu mawa sareng ngariwayatkeun rasiah-rasiah agama (esrar-i din) sareng hukum-hukum syariat anu muncul tina kaayaan-kaayaan anu buni (mahfi) di lingkungan husus anjeunna téh nyaéta para Istri anu Suci (Ezvâc-ı Tâhirât), sarta aranjeunna parantos ngalaksanakeun éta pancén kalawan nyata.

Ampir satengah tina rasiah sareng hukum-hukum agama téh, sugan, asalna ti aranjeunna.

Hartosna, pikeun pancén anu agung ieu diperyogikeun para Istri anu Suci anu seueur tur rupa-rupa watek (meşreb).

Ayeuna urang teraskeun kana perkawis nikahna sareng Zainab:

Ngeunaan ayat anu jadi salah sahiji conto tina Sinar Katilu (Üçüncü Şuâ) dina Cahya Kahiji (Birinci Şu'le) Kalimah Kadua Puluh Lima, nyaéta ayat:

مَا كَانَ مُحَمَّدٌ اَبَٓا اَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلٰكِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خَاتَمَ النَّبِيّ۪ينَ

geus ditulis kieu: Luyu sareng tingkatan-tingkatan manusa, hiji ayat téh ngandung harti anu rupa-rupa (müteaddid vücuh), nurutkeun pamahaman unggal tingkatan.

Bagéan pamahaman hiji tingkatan tina ayat ieu nyaéta: Zaid (R.A.), anu janten khadam Rosululloh صلى الله عليه وسلم atawa anu kénging panyauran "anaking", dumasar kana pangakuan anjeunna ku jalan riwayat anu sahih, parantos nalak garwana anu mulya lantaran anjeunna henteu manggihan garwana téh satimbang (küfüv) sacara maknawi sareng dirina. Nyaéta: Zaid (R.A.) ku firasatna geus ngarasa yén Zainab téh diciptakeun dina ahlak anu leuwih luhur sarta gaduh fitrah anu bakal jadi garwa hiji Nabi, sarta ku sabab anjeunna henteu manggihan dirina satimbang dina fitrah anu bakal jadi salaki keur Zainab — anu nimbulkeun teu cocogna sacara maknawi — mangka anjeunna nalak garwana. Kalayan paréntah ti Alloh, Rosululloh صلى الله عليه وسلم nampi anjeunna; nyaéta kalayan isyarat tina زَوَّجْنَاكَهَا, anu nuduhkeun yén éta nikah téh mangrupa akad samawi (akd-i semavî), anu luar biasa tur di luhureun adat sareng tata cara lahiriah, éta téh murni ku sabab hukum takdir; nya ku margi kitu Rosululloh صلى الله عليه وسلم nembongkeun katumutan (inkiyad) kana éta hukum takdir sarta kapaksa. Sanés ku kahoyong napsu.

Ieu hukum takdir gé ngandung hiji hukum syar'i anu penting, hiji hikmah umum (hikmet-i âmme) anu penting, sareng hiji maslahat umum (maslahat-ı umumiye) anu lega, sakumaha anu diisyaratkeun ku ayat karimah:

لِكَىْ لاَ يَكُونُ عَلَى الْمُوْۭمِن۪ينَ حَرَجٌ ف۪ى اَزْوَاجِ اَدْعِيَٓائِهِمْ

nyaéta: panyauran para gegedén ka nu leuwih ngora ku "anaking" téh henteu kawas perkara zihar — nyaéta upami saurang nyarios ka garwana "anjeun téh sapertos indung kuring," anu matak jadi haram — anu ku sabab éta hukum-hukum bakal robah. Kitu deui, paneuteup sareng panyaur para gegedén ka rayatna sareng para nabi ka umatna anu sipatna kabapaan téh dumasar kana pancén risalah; sanés dumasar kana kapribadian insani, anu ku margi kitu lantas teu merenah nikah ka salah saurang ti antarana.

Bagéan pamahaman tingkatan anu kadua nyaéta: Hiji pamingpin anu agung mah neuteup ka rayatna kalayan kanyaah anu kabapaan. Upami éta pamingpin téh hiji raja rohani (padişah-ı ruhanî) anu lahir tur batin, mangka ku sabab welas asihna ngaleuwihan kanyaah bapa saratus kali lipet, para warga rayatna téh neuteup ka anjeunna lir ka bapa, saolah-olah aranjeunna téh putra-putrana anu sajati. Ari paneuteup bapa henteu tiasa robah jadi paneuteup salaki, sarta paneuteup ka anak awéwé gé henteu gampang robah jadi paneuteup ka garwa, mangka dina anggapan umum (efkâr-ı âmme) nikahna Nabi ka putri-putri kaom mu'min téh siga anu teu luyu sareng rasiah ieu, ku margi kitu Al-Qur'an — pikeun ngaleungitkeun éta waham — ngadawuh:

"Nabi téh mikanyaah ka aranjeun kalayan étangan rohmat Ilahi, ngalakonan aranjeun sacara kabapaan, sarta ku ngaran risalah aranjeun téh lir putra-putrana. Tapi dumasar kana kapribadian insani, anjeunna sanés bapa aranjeun, anu ku margi kitu lantas teu merenah nikah ka salah saurang ti aranjeun. Sarta sanajan anjeunna nyaur aranjeun 'anaking,' dumasar kana hukum syariat aranjeun sanés putra-putrana!.."

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى

Said Nursî

(Sempalan tina risalah anu jenenganana Münazarat)

Patarosan: Sawatara urang asing ngajadikeun sababaraha pasualan sapertos poligami (taaddüd-ü zevcat) salaku alesan, tuluy ngalungkeun sababaraha waham sareng celaan (şübehat) ka syariat tina sudut pandang peradaban.

Waleran: Pikeun ayeuna mah sim kuring rék nyebutkeun hiji kaidah sacara ringkes (mücmel). Ari rinciannana, sim kuring gaduh niat rék ngajelaskeun dina hiji risalah anu misah.

Ari hukum-hukum Islam téh aya dua bagian:

Kahiji: Syariat téh anu ngadegkeunana (müessis); ieu mah mangrupa kahadéan anu sajati (hüsn-ü hakikî) sareng kabecikan anu murni (hayr-ı mahz).

Kadua: Syariat téh anu ngaluyukeun (muaddil). Nyaéta ngaluarkeun tina hiji wangun anu kacida biadab tur telengesna, tuluy ngarobah kana hiji wangun anu leuwih hampang mudaratna (ehvenü'ş-şer), anu geus diluyukeun sarta bisa dilarapkeun kana tabéat manusa, tur anu geus dicokot tina waktu jeung tempat sangkan bisa pindah sagemblengna kana kahadéan anu sajati. Sabab ngaleungitkeun sakaligus hiji perkara anu umumna maréntah dina tabéat manusa téh merlukeun ngarobah tabéat manusa sakaligus.

Ku margi kitu, syariat téh sanés anu netepkeun perbudakan (vâzı-ı esaret), tapi malah geus nurunkeun tina wangun anu pangbiadabna kana hiji wangun anu bakal muka jalan tur bisa pindah sagemblengna kana kamerdékaan, nyaéta geus ngaluyukeunana.

Sarta deui, sanajan poligami dugi ka opat téh luyu sareng tabéat, akal, sareng hikmah, syariat téh henteu naékkeun ti hiji jadi opat, tapi malah nurunkeun ti dalapan-salapan jadi opat.

Pangpangna dina poligami, syariat geus netepkeun sarat-sarat anu, ku ngajaga (müraat) éta sarat, moal ngabalukarkeun mudarat nanaon.

Sanajan dina sawatara hal aya goréngna, éta téh goréng anu leuwih hampang (ehven-i şer). Ari goréng anu leuwih hampang mah mangrupa kaadilan anu nisbi (adalet-i izafiye).

(Tina Maqom Katilu Kalimah Katilu Puluh Dua)

Bahasan Kadua tina Noktah Kadua

Wakil ahli sasar, nalika teu mendak nanaon anu bisa dicekelan pikeun nyarandekeun kasasaranana, sarta nalika kadéséh teu bisa ngabantah deui, nyarios kieu: "Kuring, ku margi ningali kabagjaan dunya, kani'matan hirup, kamajuan peradaban, sareng kasampurnaan seni téh — cék pamanggih kuring — aya dina teu mikiran aherat, dina teu wanoh ka Alloh, dina cinta kana dunya (hubbud-dunya), dina kabébasan, sareng dina ngandelkeun diri sorangan; ku sabab éta, kuring geus nyered sareng terus nyered lolobana manusa kana ieu jalan kalayan bantuan sétan."

Waleran: Urang ogé nyaurkeun kalayan asmana Qur'an: Hé manusa nu walurat! Sing éling ka diri! Ulah ngupingkeun wakil ahli sasar! Upami anjeun ngupingkeun manéhna, karugian anjeun téh bakal kacida gedéna, dugi ka roh, akal, sareng kalbu muringkak ku ngabayangkeunana. Di hareupeun anjeun aya dua jalan:

Nu kahiji: nya éta jalan sangsara nu dituduhkeun ku wakil ahli sasar.

Nu séjénna: nya éta jalan bagja nu dijéntrékeun ku Qur'an-ı Hakîm. Tah, babandingan éta dua jalan téh, anu kacida seueurna, geus katingali sareng kahartos ku anjeun dina seueur Kalimah, pangpangna dina Kalimah-kalimah Alit. Ayeuna, luyu sareng kaayaan, pék tingali sareng paham deui sarébu bagian tina hiji babandinganana. Nya kieu:

Jalan sirik (syirik) sareng kasasaran, jalan pasék (fasik) sareng lampah amoral (sefahet) téh, ngaragragkeun manusa dugi ka darajat panghandapna. Éta jalan téh ngamuatkeun beban anu kacida beuratna tur taya watesna kana cangkéng anu lemah tur teu daya, di jero kasusah anu teu kaétang. Sabab, upami manusa teu wanoh ka Gusti Nu Maha Haq sareng teu tawakal ka Mantenna, harita manusa téh jadi lir sato fana anu kacida teu dayana tur lemahna, anu kacida butuhna tur miskin, anu kakeunaan ku sarébu musibah, anu pinuh ku kanalangsaan sareng kasedih; anu terus-terusan ngarandapan peurihna paturay ti sagala rupa anu dipikacinta sareng anu diraketan; nya tungtungna, ninggalkeun sakabéh sobatna anu araya kénéh di jero paturay anu peurih, tuluy nyorangan asup kana poékna kubur. Sarta salila hirupna, kalayan ihtiar anu kacida saeutikna, daya anu leutik, hirup anu pondok pisan, umur anu ngan sakeudeung, sareng pikiran anu redup, manéhna gulat teu aya gunana ngalawan kasusah-kasusah sareng angen-angen anu taya watesna; sarta usahana sia-sia taya hasilna pikeun ngahontal sarébu kahoyong sareng tujuan. Malah, sanajan teu kuat ngagotong awakna sorangan, manéhna ngagotong beban dunya anu sakitu gedéna kana cangkéng sareng sirahna anu walurat. Samemeh asup ka naraka gé, manéhna geus ngarasakeun siksa naraka.

Enya, sangkan teu ngarasa kana kanyeri anu peurih sareng siksa maknawi anu pikasieuneun ieu, ahli sasar téh — sarupa jeung matikeun rasa (ibtalul-his) — henteu ngarasa pikeun samentara ku kabééngan lalawora. Tapi dina waktos manéhna baris ngarasa, nya éta nalika geus deukeut kana kubur, dumadakan manéhna ngarasa. Sabab, upami teu jadi abdi anu sajati ka Gusti Nu Maha Haq, manéhna bakal nyangka dirina jadi anu ngawasaan diri sorangan. Padahal, kalayan ihtiar anu juz'i sareng daya anu leutik éta, manéhna teu bisa ngatur wujud dirina di jero dunya anu pinuh ku angin ribut ieu. Ti mimiti kuman anu ngabahayakeun hirupna, dugi ka lini, manéhna ningali rébuan golongan musuh dina kaayaan narajang kana hirupna. Di jero kasieun anu peurih tur pikasieuneun, unggal waktu manéhna neuteup kana lawang kubur anu salawasna katingal pikasieuneun ku manéhna.

Sarta dina kaayaan kitu, ku margi salaku manusa manéhna aya patalina jeung bangsa manusa sareng jeung dunya, tapi henteu ngabayangkeun dunya sareng manusa aya dina genggaman (tasarruf) hiji Zat Nu Maha Hakîm, Alîm, Qadîr, Rahîm, tur Karîm, sarta nyerenkeun éta sadayana ka kabeneran (tesadduf) sareng alam (tabiat); ku sabab éta, kaayaan dunya sareng kaayaan manusa téh salawasna ngaganggu manéhna. Salian ti kanyeri dirina, manéhna ogé ngarandapan kanyeri manusa séjén. Lini dunya, pagebug (taun), caah gedé, paceklik sareng kalaparan, karuksakan sareng sirnana dunya, téh nyiksa manéhna dina wangun musibah anu kacida ngaganggu tur pinuh ku kapoékan.

Sarta manusa dina kaayaan kitu téh henteu payus meunang karunya sareng kanyaah. Sabab manéhna sorangan anu ngayakeun ieu kaayaan anu pikasieuneun téh keur dirina. Sakumaha anu disebatkeun dina Kalimah Kadalapan dina babandingan kaayaan dua sadérék anu arasup kana sumur; nya kumaha upami hiji jalma, di jero kebon anu éndah, dina susuguh anu meriah, di antara sobat-sobat anu saraé, henteu sugema kana kani'matan sareng kasenangan anu suci, amis, jujur, pikaresepeun, tur halal, tuluy nginum arak anu goréng tur najis pikeun kani'matan anu haram tur kotor, tug mabok, tuluy ngabayangkeun dirina aya di tengah-tengah usum tiris, di tempat anu kotor, malah di antara sato galak, tuluy ngadégdég bari gogorowokan jejeritan — kumaha manéhna payus dipikarunya? Sabab manéhna ngabayangkeun réncang-réncangna anu mulya tur ahli kahormatan téh sato galak, tuluy ngahina ka aranjeunna. Sarta manéhna ngabayangkeun kadaharan anu ni'mat sareng wadah anu beresih dina susuguh téh batu kotor tur najis, tuluy mimiti ngaremukkeun. Sarta manéhna ngabayangkeun kitab-kitab anu mulya sareng surat-surat anu pinuh harti dina majelis téh ukiran anu teu aya hartina tur hina, tuluy nyoséhkeun sarta ngalungkeun kana handapeun suku, sareng saterusna... Jalma anu saperti kitu, kumaha teu payus dipikarunya, malah payus meunang tampiling.

Nya kitu deui: ku margi — kalayan kabééngan kufur sareng gélo kasasaran anu timbul tina goréngna pilihan dirina — nyangka yén ieu panganjrekan dunya kagungan Gusti Sâni' Hakîm téh ngan ukur kaulinan kabeneran sareng alam; sareng ku margi nyangka yén ngalihna ciciptan (masnû'ât) anu terus nganyarkeun tajalli asma Ilahi kana alam gaib — lantaran réngsé tugasna sabada ngaliwatna waktu — téh sirna sareng dipaéhan (i'dam); sareng ku margi ngabayangkeun sora-sora tasbih téh jerit ceurik sirna sareng paturay salalanggengna; sareng ku margi nyangka yén lambaran-lambaran mahluk anu mangrupa surat-surat Samadani téh taya hartina tur pabaliut; sareng ku margi nyangka yén lawang kubur anu muka jalan kana alam rohmat téh sungut poékna kasirnaan (adam); sareng ku margi — sanajan ajalna téh saéstuna ondangan patepang (wishâl) ka sobat-sobat sajati — ngabayangkeun éta téh giliran paturay ti sakabéh sobat; nya ku sabab kitu manéhna, salian ti ninggalkeun dirina sorangan dina siksa anu peurih tur pikasieuneun, ogé — ku margi mungkir, ngahina, sareng ngarendahkeun mahluk, asma Gusti Nu Maha Haq, sareng surat-surat-Na — lain baé teu payus meunang karunya sareng kanyaah, malah payus meunang siksa anu peujeuh. Dina widang naon baé gé manéhna henteu payus dipikarunya.

Tah, hé ahli sasar sareng ahli sefahet anu cilaka! Nyanghareupan runtuh anu pikasieuneun ieu, sareng ngalawan kaputusasaan anu ngagencét ieu; kasampurnaan naon, élmu-pangaweruh naon, kaunggulan naon, peradaban naon, kamajuan naon ti aranjeun anu bisa nanghareupanana? Di mana aranjeun bisa manggih panglipur anu sajati, anu ku rohna manusa dipikabutuh kalayan pangbutuhna?

Sarta alam (tabiat) naon, sabab-sabab naon, sekutu naon, papanggihan (kasyfiyat) naon, bangsa naon, sesembahan batil naon ti aranjeun — anu ku aranjeun diandelkeun, dijadikeun cecekelan, sareng anu ku aranjeun disandarkeun karya-karya Ilahi sareng ni'mat-ni'mat Rabbani — anu bisa nyalametkeun aranjeun tina poékna pati anu cék pamanggih aranjeun mangrupa i'dam abadi, tuluy ngalangkungkeun aranjeun kalayan gagah kawasa tina wates kubur, wates barzah, wates mahsyar, sareng tina sasak sirat, sarta ngajadikeun aranjeun meunang kabagjaan langgeng? Padahal, ku margi aranjeun teu bisa nutup lawang kubur, aranjeun téh pasti jalma anu keur ngumbara di ieu jalan. Nu ngumbara saperti kitu téh sumandar ka Salira anu sakabéh bunderan anu agung ieu sareng wates-wates anu lega ieu aya dina paréntah sareng genggaman (tasarruf)-Na.

Sarta deui, hé ahli sasar sareng ahli lalawora anu cilaka! Numutkeun rusiah kaidah "Buah tina kanyaah anu teu sah téh nya éta ngarandapan siksa anu taya karunya", aranjeun — ku margi ngaboroskeun bakat kanyaah sareng makrifat anu kuduna dibaktikeun kana Zat, sipat-sipat, sareng asma Gusti Nu Maha Haq anu aya dina pitrah aranjeun, katut ngaboroskeun pakakas sukur sareng ibadah, sacara teu sah kana nafsu aranjeun sorangan sareng kana dunya — nya kalayan pantes nampi hukumanana. Sabab kanyaah anu kagungan Gusti Nu Maha Haq téh ku aranjeun dipasihkeun ka nafsu aranjeun. Aranjeun ngarandapan balai anu taya watesna tina nafsu anu jadi kakasih aranjeun. Sabab aranjeun teu masihan katengtreman anu sajati ka éta kakasih aranjeun. Sarta aranjeun teu nyerenkeun manéhna kalayan tawakal ka Gusti Qadîr Mutlak anu jadi Kakasih Sajati, nya salawasna aranjeun ngarandapan kanyeri.

Sarta kanyaah anu kagungan asma sareng sipat Gusti Nu Maha Haq téh ku aranjeun dipasihkeun ka dunya, sareng karya-karya seni-Na téh ku aranjeun dibagi-bagi ka sabab-sabab alam; nya aranjeun ngarandapan balaina. Sabab sabagian ti kakasih aranjeun anu teu kaétang téh, teu amit-amit heula ka aranjeun, malah mungkur, ninggalkeun aranjeun tuluy angkat. Sabagian deui teu wanoh pisan ka aranjeun; sanajan wanoh gé, teu mikaasih ka aranjeun; sanajan mikaasih gé, teu masihan mangpaat ka aranjeun. Salawasna aranjeun ngarandapan siksa tina paturay anu teu kaétang, sareng tina sirna anu moal mulih deui kalayan taya harepan.

Tah, kieu ari jero sareng hakékat tina hal-hal anu disebut ku ahli sasar salaku kabagjaan hirup, kamajuan kamanusaan, kaéndahan peradaban, sareng ni'matna kabébasan téh. Lampah amoral (sefahet) sareng kabééngan téh ngan ukur hijab anu pikeun samentara ngajadikeun teu karasa. Pok, ucapkeun: "Cuh, akal maranéhna!"...

Ari jalan raya anu pinuh cahaya ti Qur'an mah: ngubaran sakabéh raheut anu karandapan ku ahli sasar téh ku hakékat-hakékat kaimanan. Ngaburakkeun sakabéh kapoékan anu aya di jalan anu ti heula. Nutup sakabéh panto kasasaran sareng kabinasaan. Nya kieu:

Kalemahan sareng kateudayaan manusa, kamiskinan sareng pangbutuhna, téh diubaran ku tawakal ka Gusti Qadîr Rahîm. Ku nyerenkeun beban hirup sareng wujud kana kakawasaan sareng rohmat-Na; teu ditanggung ku dirina sorangan, malah manéhna manggih tempat anu tengtrem lir numpak kana hirup sareng nafsuna. Éta jalan téh ngawartosan yén dirina lain "sato anu bisa nyarita" (natiq), tapi manusa anu sajati sareng tamu anu ditampi (makbul) ti Gusti Nu Maha Welas (Rahman).

Ku nuduhkeun yén dunya téh panganjrekan ti Gusti Nu Maha Welas (Rahman), sareng ku ngawartosan yén mahluk anu aya di dunya téh eunteung-eunteung asma Ilahi, sarta ciciptan (masnû'ât) téh surat-surat Samadani anu unggal waktu dianyarkeun deui, nya éta jalan téh kalayan saé ngubaran raheut manusa anu timbul tina sirnana dunya, tina musnahna barang-barang, sareng tina cinta kana barang-barang fana (hubbul-fâniyat); sarta nyalametkeun manusa tina kapoékna waham-waham.

Sarta deui, ku Al-Qur'an maot sareng ajal téh dituduhkeun minangka bubuka patepang (wishâl) tur paamprok deui sareng para kakasih anu parantos angkat ka alam barzah sarta anu ayana di alam nu langgeng.

Kalayan cara kitu, diubaran raheut-raheut maot anu dina paningal ahli sasar dianggap salaku paturay abadi ti sakabéh para kakasihna; sarta dibuktikeun yén éta paturay téh saéstuna nya éta patepang anu saenyana.

Sarta deui, ku ngabuktikeun yén kubur téh mangrupa hiji panto anu muka ka alam rohmat, ka nagri kabagjaan, ka kebon-kebon jannah, sareng ka taman cahya Ar-Rahmân, Al-Qur'an ngaleungitkeun kasieun manusa anu pangpikasieuneunana, tur nuduhkeun yén lalampahan alam barzah anu pangnyerina, pangsusahna, sareng pangbangbaluhna téh saéstuna mangrupa lalampahan anu pangnikmatna, pangraketna, sareng pangbungahna. Ku ayana kubur, ditutup sungut naga, sarta dibuka panto ka hiji taman anu éndah. Nya éta, dituduhkeun yén kubur téh sanés sungut naga, nanging mangrupa hiji panto anu muka ka kebon rohmat.

Sarta deui, ka jalma mu'min Al-Qur'an nyaurkeun: "Upami ihtiar anjeun ngan saeutik (juz'i), sanggakeun urusan anjeun kana kersa nu nyeluruh ti Gusti anu Ngawasaan anjeun. Upami kakawasaan anjeun leutik, sumendé kana kudrat Gusti Qadîr Mutlak. Upami hirup anjeun saeutik, pék pikirkeun hirup nu langgeng. Upami umur anjeun pondok, anjeun gaduh umur nu abadi, ulah salempang. Upami pikiran anjeun surem, pék asup ka handapeun panonpoé Al-Qur'an, tur tingali ku cahya iman, supados: minangka gaganti pikiran anjeun anu lir cika-cika téa, unggal ayat Al-Qur'an maparin cahya ka anjeun lir béntang. Sarta deui, upami anjeun gaduh angen-angen sareng kanyeri anu teu wates, ganjaran anu tanpa tungtung sareng rohmat anu teu kahinggaan téh ngantosan anjeun. Sarta deui, upami anjeun gaduh kahoyong sareng tujuan anu teu wates, ulah nalangsa ku mikiranana. Éta sadayana moal muat dina ieu dunya. Tempatna aya di nagri anu séjén, sarta anu maparinna ogé Nu Séjén."

Sarta deui, Al-Qur'an nyaurkeun: "Hé manusa! Anjeun sanés nu ngagungan diri anjeun sorangan. Anjeun téh kagungan Gusti Qadîr anu kakawasaan-Na teu wates, Dzat Gusti Rahîm Dzul-Jalâl anu rohmat-Na teu aya wates. Ku margi kitu, anjeun ulah ngabeungbeuratan diri ku hirup anjeun sorangan tuluy ngarandapan kasusah; sabab anu maparin hirup téh Mantenna, sarta anu ngatur ogé Mantenna. Sarta deui, dunya téh lain taya nu ngagungan, nepi ka anjeun kedah numpangkeun beban dunya kana sirah anjeun sorangan tuluy hariwang mikiran kaayaanana; sabab Nu Ngagungan dunya téh Gusti Hakîm, Gusti Alîm. Anjeun ogé mung sémah; ulah pipilueun sareng ulah nyampur-nyampur teu puguh. Sarta deui, mahluk-mahluk saperti manusa sareng sasatoan téh henteu diantep bébas; sabalikna maranéhna téh pagawé anu mawa tugas. Maranéhna aya dina paningal Gusti Hakîm anu Maha Asih. Anjeun ulah nyangsarakeun ruh anjeun ku mikiran kasangsaraan sareng kabeuratan maranéhna. Sarta ulah ngaleuwihan kanyaah anjeun ti rohmat Gusti Khâliq Rahîm anu nyiptakeun maranéhna. Sarta deui, kadali sagala perkara — ti mimiti mikrob anu mumusuhan ka anjeun, dugi ka pageblug, caah gedé, paceklik, sareng lini — sadayana aya dina panangan Gusti Rahîm Hakîm éta. Mantenna téh Gusti Hakîm, moal ngadamel padamelan anu mubadir. Mantenna Gusti Rahîm, kaasih-Na kacida seueurna. Dina unggal padamelan anu dilakonan ku Mantenna aya sarupaning kurnia."

Sarta deui, Al-Qur'an nyaurkeun: "Ieu alam téh sanaos fana, tapi keur nyadiakeun bekel-bekel pikeun hiji alam anu langgeng. Sanaos sirna tur ngan samentara, tapi maparin bubuahan anu langgeng, sarta nuduhkeun tajalli-tajalli tina asma-Na anu langgeng ti hiji Dzat anu Langgeng. Sarta sanaos kani'matanana saeutik tur kanyerina seueur, tapi sih kurnia Gusti Ar-Rahmân Ar-Rahîm téh mangrupa kani'matan sajati anu tanpa sirna. Ari kanyeri mah, tina jihat ganjaran, ngahasilkeun kani'matan ma'nawi. Ku margi wewengkon anu halal téh geus cekap pikeun sagala kani'matan, kasenangan, sareng kabungah ruh, kalbu, sareng nafsu; ulah asup kana wewengkon anu haram. Sabab hiji kani'matan dina éta wewengkon téh sakapeung ngandung sarébu kanyeri. Sarta jadi sabab pikeun leungitna sih kurnia Ar-Rahmân anu mangrupa kani'matan sajati tur langgeng."

Sarta deui, sakumaha anu parantos dipedar ti payun, dina jalan sasar téh manusa diragragkeun kana tempat panghandapna ti nu handap (asfala sâfilîn), nepi ka taya hiji peradaban, taya hiji filsafat anu mampuh manggihan ubarna, sarta padahal taya hiji kamajuan manusa, taya hiji kasampurnaan élmu anu mampuh ngaluarkeun manusa tina éta sumur kapoékan anu jero — Al-Qur'an Al-Hakîm ku iman sareng amal soléh ngangkat manusa tina éta karagragan ka asfala sâfilîn kana a'lâ 'illiyyîn (darajat pangluhurna), sarta ngabuktikeun ku dalil-dalil anu pasti kana hal ngangkatna éta, tur ngeusian éta sumur anu jero ku undakan-undakan kamajuan ma'nawi sareng ku parabot kasampurnaan ruhani.

Sarta deui, lalampahan manusa ka arah kalanggengan anu panjang, pinuh ku angin ribut, tur pinuh ku karerepan téh ku Al-Qur'an dijadikeun gampil pisan tur énténg. Al-Qur'an nuduhkeun sarana anu bisa nempuh jarak sarébu, malah bisa jadi lima puluh rébu taun, dina sapoé.

Sarta deui, ku ngawanohkeun Dzat Dzul-Jalâl anu jadi Gusti Sultan Azali tur Abadi, manusa téh dipaparin kalungguhan salaku abdi anu ditugaskeun sareng sémah anu mawa kawajiban di payuneun Mantenna. Sarta ngajamin lalampahanana kalayan katengtreman anu sampurna, boh di panginepan dunya, boh di tempat-tempat perhentian alam barzah sareng aherat. Sakumaha hiji pagawé anu satia ti hiji raja, anu ngider tur ngaliwat kalayan gampang di wewengkon nagarana, ngaliwatan wates-wates unggal propinsi, ku kandaraan anu gancang saperti kapal ngapung, kapal laut, sareng karéta api; kitu deui: hiji jalma anu ngahijikeun diri ku iman ka Gusti Sultan Azali sarta ta'at ku amal soléh, bakal ngaliwat kalayan gancangna kilat sareng burok, ngaliwatan tempat-tempat perhentian panginepan dunya, wewengkon alam barzah sareng alam mahsyar, kitu deui wates-wates anu lega tina sakabéh alam saenggeus kubur. Nepi ka manggihan kabagjaan nu langgeng.

Sarta Al-Qur'an ngabuktikeun ieu hakékat kalayan pasti, tur nuduhkeunana ka para asfiya sareng para wali.

Sarta deui, hakékat Al-Qur'an nyaurkeun: "Hé mu'min! Kamampuh mikaasih anu teu wates dina diri anjeun téh ulah dipasrahkeun ka nafsu ammârah anjeun anu goréng, cacad, doraka, tur matak cilaka pikeun anjeun. Ulah éta nafsu dijadikeun kakasih, sareng ulah hawa-nafsuna dijadikeun sesembahan pikeun diri anjeun. Sabalikna, éta kamampuh mikaasih anu teu wates dina diri anjeun téh pasrahkeun ka — tur jadikeun kakasih sareng sesembahan — hiji Dzat anu: pantes pikeun cinta anu teu wates; anu iasa maparin sih kurnia anu teu wates ka anjeun; anu bakal ngabagjakeun anjeun kalayan teu wates di mangsa nu bakal datang; anu ku sih kurnia-Na ngabagjakeun sakabéh jalma anu aya patalina sareng anjeun tur anu ku kabagjaanana anjeun milu bagja; anu kagungan kasampurnaan anu teu wates; anu kagungan kaéndahan anu suci, luhur, mahasuci, tanpa cacad, tanpa kakurangan, tur tanpa sirna dina darajat anu teu wates; anu sakabéh asma-Na éndah dina darajat anu pangluhurna; anu dina unggal asma-Na aya seueur pisan cahya-cahya kasaéan sareng kaéndahan; anu kaéndahan rohmat-Na sareng rohmat kaéndahan-Na téh dituduhkeun ku sawarga kalayan sagala kaéndahan sareng ni'matna; sarta hiji Dzat anu kana kaéndahan sareng kasampurnaan-Na téh sakabéh kasaéan, kaéndahan, kaalusan, sareng kasampurnaan anu aya di sakuliah jagat anu pikaresepeun tur dipikaasih ieu nuduhkeun, nunjukkeun, sarta jadi tanda-Na."

Sarta deui nyaurkeun: "Hé manusa! Bakat mikaasih anu kagolong kana asma sareng sipat-Na téh ulah dipasrahkeun ka mahluk-mahluk séjén anu teu langgeng; ulah dipencar-mencar ka mahluk anu taya mangpa'atna. Sabab karya-karya sareng mahluk téh sipatna fana. Tapi al-asmâ'ul-husnâ anu ukiran sareng tajalli-Na katingal dina éta karya-karya sareng dina éta ciciptan (masnû'ât) téh langgeng tur abadi. Sarta dina unggal-unggal asma sareng sipat-Na téh aya rébuan tingkatan sih kurnia sareng kaéndahan, katut rébuan lapisan kasampurnaan sareng cinta. Pék tingali kana asma Ar-Rahmân waé: sawarga téh salah sahiji tajalli-Na, kabagjaan nu langgeng téh sakilat cahya-Na, sarta sagala rejeki jeung ni'mat di dunya téh ngan satétés ti Mantenna."

Ieu babandingan téh — anu nuduhkeun kana hakékat ahli sasar sareng ahli iman dina widang hirup sareng tugas — diisyaratkeun ku ayat ieu:

لَقَدْ خَلَقْنَا الاِْنْسَانَ ف۪ٓى اَحْسَنِ تَقْو۪يمٍ ٭ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ اَسْفَلَ سَافِل۪ينَ ٭ اِلاَّ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ

sareng anu nuduhkeun kana hasil tur ahir maranéhna ku ayat ieu:

فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَٓاءُ وَ الاَْرْضُ

Pék perhatoskeun éta ayat. Kacida luhur tur mu'jizatna dina ngébréhkeun babandingan anu ku urang parantos dipedar.

Ari ayat nu kahiji, ku margi hakékat anu diébréhkeun sacara i'jaz tur ringkes ku éta ayat téh geus dipedar kalayan lengkep dina Kalimah Kasabelas, mangka urang rujukkeun ka dinya.

Ari ayat nu kadua, urang bakal nuduhkeun ngan ku hiji isyarat leutik yén kacida luhurna hakékat anu diébréhkeun ku éta ayat. Nya kieu:

Ieu ayat, kalayan harti anu saluyu (mafhûm muwâfaqah), ngadawuh kieu: "Ku pupusna ahli sasar, langit sareng bumi henteu ceurik ka maranéhna." Sarta kalayan harti sabalikna (mafhûm mukhâlafah), nuduhkeun yén: "Ku angkatna ahli iman ti dunya, langit sareng bumi ceurik ka maranéhna." Nyaéta: Ku margi ahli sasar téh ngingkaran tugas-tugas langit sareng bumi, teu uninga kana harti-hartina, ngaleungitkeun ajén-ajénna, teu wanoh ka Gusti Sâni' (Nu Ngadamelna), sarta ngahina tur mumusuhan ka maranéhna, tangtos langit sareng bumi téh lain ceurik ka maranéhna, malah nyapa ka maranéhna — nyaéta ngadu'akeun goréng — tur ngarasa bungah ku musnahna maranéhna. Sarta kalayan harti sabalikna, éta ayat nyaurkeun: "Langit sareng bumi ceurik ku pupusna ahli iman." Sabab ahli iman mah uninga kana tugas-tugas langit sareng bumi, ngabenerkeun hakékat-hakékatna nu saenyana, sarta ngarti kalayan iman kana harti-harti anu diébréhkeun ku maranéhna. Ahli iman nyarios: "Kacida saéna maranéhna dijadikeun, kacida saéna maranéhna ngajalankeun khidmah." Sarta maparin ajén anu layak ka maranéhna tur ngahormat ka maranéhna. Atas nama Gusti Nu Maha Haq, ahli iman téh mikaasih ka maranéhna katut kana asma-asma anu maranéhna jadi eunteungna. Nya ku sabab rasiah ieu pisan, langit sareng bumi téh sedih, siga anu ceurik, ku sirnana ahli iman.

Hiji Patarosan Penting

Aranjeun nyarios: "Asih téh sanés perkara ihtiyari (pilihan). Sareng dumasar kana pangabutuh fitri, abdi mikaasih tuangeun anu raos sareng bubuahan. Abdi mikaasih rama, ibu, sareng putra-putra abdi. Abdi mikaasih réncang hirup abdi. Abdi mikaasih sobat sareng réréncangan abdi. Abdi mikaasih para nabi sareng para wali. Abdi mikaasih hirup abdi sareng kanoman abdi. Abdi mikaasih usum semi, sagala rupa anu éndah, sareng dunya. Kumaha abdi tiasa henteu mikaasih ka éta sadayana? Kumaha abdi tiasa masrahkeun sadaya asih ieu kana Zat, sipat, sareng asma Gusti Nu Maha Haq? Naon hartosna ieu?"

Waleran: Mangga regepkeun "Opat Nukte" (Empat Nukte).

Nukte Kahiji

Asih téh sanaos sanés perkara ihtiyari (pilihan). Nanging kalayan ihtiar, beungeut asih tiasa mindah ti hiji nu dipikaasih ka nu dipikaasih anu sanés. Upamana: Ku némbongkeun goréngna hiji nu dipikaasih, atawa ku némbongkeun yén manéhna ngan ukur reregan atawa eunteung pikeun nu dipikaasih séjén anu leres-leres pantes dipikaasih, beungeut asih tiasa dialihkeun ti nu dipikaasih majasi kana nu dipikaasih hakiki.

Nukte Kadua

Sim kuring henteu nyarios: ulah mikaasih kana nu dipikaasih anu ku anjeun disebatkeun téa. Nanging sim kuring nyarios: pikaasih éta sadayana pikeun Gusti Nu Maha Haq sareng kalayan jenengan asih ka Mantenna.

Upamana: Mikaasih tuangeun anu raos sareng bubuahan anu éndah tina jihat yén éta téh ihsan Gusti Nu Maha Haq sareng paparin ti Gusti Rahmân nu Rahîm, éta hartina mikaasih asma "Rahmân" sareng "Mun'im", sareng ogé mangrupa sukur anu maknawi. Ieu asih, anu nuduhkeun yén sanés wungkul pikeun kapentingan nafsu tapi kalayan jenengan Rahmân, nyaéta ihtiar néangan rejeki kalayan qana'ah dina wates anu halal, sarta tuang bari tafakur sareng sukur.

Sareng hormat miwah asih ka rama sareng ibu anu ditujukeun kana hikmah sareng rohmat — anu ngalengkepan aranjeunna ku kanyaah sarta anu ngatik anjeun ngaliwatan panangan aranjeunna anu pinuh karunya — éta kalebet kana asih ka Gusti Nu Maha Haq. Tanda yén éta asih sareng hormat téh kanggo kanyaah lillâh nyaéta: némbongkeun asih, karunya, sareng kanyaah anu langkung ageung nalika aranjeunna parantos sepuh, teu aya deui mangpaatna kanggo anjeun, sarta nalika aranjeunna nyababkeun anjeun ngalaman karerepet sareng kasusah.

اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَا اَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُلْ لَهُمَا اُفٍّ

Ieu ayat anu ngajak putra kana hormat sareng kanyaah dina lima tingkatan téh, nuduhkeun sabaraha pentingna hak-hak sepuh dina paningal Al-Qur'an, sareng sabaraha goréngna durhaka ka aranjeunna. Ku margi rama téh teu miharep ka sasaha, iwal ngan miharep supados putrana langkung saé tibatan dirina. Sabalikna, putra ogé teu tiasa nungtut hak ka rama. Hartosna, antara sepuh sareng putra sacara fitri teu aya sabab pikeun pacéngkadan. Margi pacéngkadan téh asalna atawa tina hiri sareng dengki. Dina diri rama ka putrana, éta teu aya. Atawa pacéngkadan téh asalna tina kateuadilan. Putra teu gaduh hak pikeun nungtut hak ka ramana. Sanaos manéhna ningali ramana teu adil, manéhna teu tiasa ngalawan ka anjeunna. Hartosna, sing saha anu ngalawan ka ramana sarta nganyerikeun manah anjeunna, éta téh sabangsaning sato galak anu asalna tina manusa anu ruksak.

Sareng mikaasih putra-putra anjeun kalayan kanyaah sareng karunya anu sampurna sarta ngajaga aranjeunna, lantaran aranjeunna téh kurnia ti Zat Nu Maha Rahîm tur Maha Karîm, éta ogé kalebet ka Gusti Nu Maha Haq. Sareng tanda anu nuduhkeun yén éta asih téh pikeun Gusti Nu Maha Haq nyaéta: sabar bari sukur nalika aranjeunna pupus, sarta henteu ngajerit kalayan putus asa. Nyaéta ngucapkeun: "Éta téh mahluk anu pikaresepeun, hiji kagungan anu ku Khâliq abdi dipasrahkeun kana pangjagaan abdi; ayeuna hikmah-Na ngersakeun, Mantenna nyandak deui ti abdi, sarta mindahkeun kana tempat anu langkung saé. Upami abdi ngagaduhan hiji bagéan lahiriah dina éta kagungan, mangka sarébu bagéan sajati mah kagungan Khâliq-na," teras pasrah bari nyebat "Al-hukmu Lillâh".

Sareng ari sobat sareng réréncangan: upami aranjeunna téh para kakasih Gusti Nu Maha Haq lantaran iman sareng amal soléh, mangka numutkeun rasiah "Al-hubbu Fillâh", éta asih ogé kalebet ka Gusti Nu Maha Haq.

Sareng pikaasih réncang hirup anjeun tina jihat yén anjeunna téh kurnia ti rohmat Ilahi anu darehdeh tur lemes. Nanging ulah numpangkeun asih anjeun kana kaéndahan rupana anu gancang rusak. Nanging kaéndahan istri anu pang narik ati tur pangamisna téh nyaéta kaéndahan ahlakna anu aya di jero kalembutan sareng kalemesan anu husus keur kaistrian. Sareng kaéndahan anu pang berhargana tur pangamisna nyaéta kanyaahna anu luhur, daria, tulus, tur nurani. Ieu kaéndahan kanyaah sareng kaéndahan ahlak téh terus aya dugi ka ahir hayat, malah beuki nambahan. Sareng hak-hak hormat éta mahluk anu lemah tur lemes téh dijaga ku éta asih. Upami henteu kitu, ku sirnana kaéndahan rupa, nu walurat téh bakal kaleungitan hakna dina waktu anu pang dibutuhkeunana.

Sareng mikaasih para nabi sareng para wali, tina jihat yén aranjeunna téh hamba-hamba Gusti Nu Maha Haq anu ditampi, éta téh kalayan jenengan sareng pikeun Gusti Nu Maha Haq, sarta tina sudut pandang éta kalebet ka Mantenna.

Sareng mikaasih hirup, ngajaga, sareng ngagunakeunana dina khidmah ka Gusti Nu Maha Haq — tina jihat yén éta téh perkara anu pang berhargana anu dipaparinkeun ku Gusti Nu Maha Haq ka manusa sareng ka anjeun, hiji modal anu bakal ngahasilkeun hirup nu langgeng, hiji banda, sareng hiji khazanah anu ngawengku parabot pikeun kasampurnaan anu langgeng — éta asih ogé dina hiji jihat kalebet ka Gusti Ma'bûd.

Sareng ngajénan, mikaasih, sareng ngagunakeun kalayan saé kalembutan sareng kaéndahan kanoman, tina sudut pandang yén éta téh ni'mat Gusti Nu Maha Haq anu lemes, amis, tur éndah, éta téh sajenis asih anu masyru kalayan pinuh sukur.

Sareng mikaasih usum semi kalayan tafakur — tina jihat yén éta téh lambaran tina rarangkén anu pang lemesna tur pang éndahna ti asma-asma Gusti Nu Maha Haq anu nurani, sareng paméran karya seni anu pang dipapaésna tur pang moncorongna tina seni antik Gusti Sâni' Hakîm — éta hartina mikaasih asma Gusti Nu Maha Haq.

Sareng mikaasih dunya — tina jihat yén éta téh pepelakan aherat, eunteung asma-asma Ilahi, surat-surat ti Gusti Nu Maha Haq, sareng pamondokan samentawis — kalayan sarat nafsu ammârah henteu campur, éta kalebet ka Gusti Nu Maha Haq.

Cindekna: Pikaasih dunya sareng sagala mahluk anu aya di jerona dina harti harfi. Ulah dipikaasih dina harti ismi. Ucapkeun: "Kacida éndahna dijieun!" Ulah nyebat: "Kacida éndahna!" Sareng ulah masihan lolongkrang ka asih-asih séjén pikeun asup kana jero manah. Sabab jero manah téh eunteung Gusti Samad, sarta husus kagungan Mantenna. Sarta ucapkeun:

اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنَا حُبَّكَ وَ حُبَّ مَا يُقَرِّبُنَا اِلَيْكَ

Nya kitu, sadaya asih anu ku sim kuring disebatkeun téa, upami dina cara sapertos kitu, éta masihan kani'matan anu tanpa kanyeri, sareng dina hiji jihat mangrupa patepang (wishâl) anu teu sirna. Malah nambahan asih ka Gusti. Malah éta asih anu masyru. Malah éta ni'mat pisan anu jadi sukur. Malah éta asih pisan anu jadi tafakur.

Upamana: Sakumaha upami hiji raja nu agung maparin hiji apel ka anjeun, aya dua asih kana éta apel sareng dua kani'matan di jerona:

Catetan handap: Kacaturkeun aya dua pupuhu kabilah anu lebet ka payuneun hiji raja, sarta aranjeunna kapendak dina kaayaan anu sami sapertos anu diserat.

Nu kahiji: apel téh dipikaasih lantaran manéhna apel, sarta aya kani'matan anu husus keur apel tur ngan sagedé apel. Ieu asih téh sanés kagungan raja. Nanging jalmi anu ngalebetkeun éta apel kana bahamna sarta tuang di payuneun raja téh, sanés mikaasih raja, tapi mikaasih apel sareng mikaasih nafsuna sorangan. Sakapeung kajadian yén raja henteu resep kana éta asih anu mikanyaah nafsu téh, malah anjeunna geuleuh kana éta. Sareng kani'matan apel ogé ngan sabagéan. Sareng éta téh sirna; saatos apel dituang, éta kani'matan ogé leungit, ngan nyésakeun kaduhung.

Ari asih anu kadua nyaéta: pangaji-aji raja anu ditémbongkeun ngaliwatan apel di jero apel. Jalmi anu neundeun éta apel dina sirahna bari nyarios saolah-olah "ieu apel téh conto sareng wujud tina pangaji-aji raja," némbongkeun yén manéhna mikaasih raja. Sareng dina éta bubuahan anu jadi wadah pangaji-aji téh aya kani'matan anu ngungkulan kani'matan sarébu apel. Nya ieu kani'matan téh sukur pisan. Ieu asih téh asih anu pinuh hormat ka raja.

Persis sapertos kitu, upami sadaya ni'mat sareng bubuahan dipikaasih ukur pikeun dirina sorangan, sarta ngan ngararasakeun kani'matan lahiriahna wungkul kalayan lalawora, mangka éta asih téh nafsani. Éta kani'matan-kani'matan ogé samentawis sarta pinuh kanyeri. Nanging upami dipikaasih tina jihat yén éta téh bubuahan tina iltifat rohmat sareng ihsan-ihsan Gusti Nu Maha Haq, sarta ngararasakeun kani'matan kalayan karep anu sampurna dina raraga ngajénan tingkat-tingkat kamurahan tina éta ihsan sareng iltifat; mangka éta téh sukur anu maknawi, sareng ogé kani'matan anu tanpa kanyeri...

Nukte Katilu

Asih ka asma Gusti Nu Maha Haq téh aya sababaraha tingkatanana: sakumaha nu parantos diterangkeun ti heula; sakapeung manusa mikaasih asma ku jalan asih kana karya-karya-Na (âsâr). Sakapeung deui mikaasih asma tina jihat yén asma téh gelar-gelar tina kasampurnaan Ilahi.

Sakapeung manusa, tina jihat kajembaran hakékatna, dina titik kabutuhan nu teu aya watesna, jadi butuh tur kasono kana asma, tuluy mikaasih ku sabab éta kabutuhan. Upamana: nalika anjeun ngarasa butuh pitulung kalayan teu walakaya kana sakabéh baraya, fakir-miskin, nu lemah, sareng mahluk nu butuh, nu ku anjeun dipikanyaah; upami aya nu nembongan tuluy migawé kahadéan ka aranjeunna sakumaha nu dipikahoyong ku anjeun, sakumaha resepna manah anjeun kana gelar 'nu maparin ni'mat' sareng jenengan 'nu mulya' ti éta jalmi, sareng sakumaha anjeun bakal mikaasih éta jalmi ku éta gelar. Nya kitu deui: cukup pék lenyepan asma Rahmân sareng Rahîm ti Gusti Nu Maha Haq: dina hal Mantenna ngabagjakeun anjeun — nyaéta ku némbongkeun ka anjeun sadaya luluhur sareng karuhun nu mu'min, baraya, katut para kakasih anjeun nu dipikaasih tur dipikanyaah ku anjeun, kalayan rupa-rupa ni'mat di dunya, sareng rupa-rupa kalezatan di sawarga, sarta dina kabagjaan langgeng — ku némbongkeun aranjeunna ka anjeun tur némbongkeun Salira-Na ka aranjeunna: sakumaha asma "Rahmân" sareng gelar "Rahîm" téh layak pikeun dipikaasih, sareng sakumaha butuhna ruh manusa kana éta dua asma, anjeun tiasa ngira-ngira. Sareng anjeun bakal ngartos, sakumaha merenahna ucapan اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى رَحْمَانِيَّتِه۪ وَعَلٰى رَح۪يمِيَّتِه۪ téh.

Kitu deui, dunya sareng sakabéh mahluk nu aya di jerona — anu aya patalina sareng anjeun tur anu kaayaan balangsakna matak nyeuri kana manah anjeun; dunya nu jadi saibarat imah anjeun, sareng sagala eusina téh minangka pakakas nu matak betah tur papaés nu pikaresepeun tina éta imah anjeun — nya éta dunya katut sagala mahlukna anu ku Mantenna diatur, dikokolakeun, sareng dipiara kalayan hikmah nu sampurna: upami anjeun malire, anjeun bakal ngartos sakumaha butuh tur kasono ruh anjeun kana asma "Hakîm" sareng gelar "Murabbî" ti éta Dzat. Kitu deui, upami anjeun malire, anjeun bakal ngartos sakumaha butuhna ruh anjeun kana asma "Wâris" sareng "Bâ'its", katut gelar "Bâqî", "Karîm", "Muhyî", sareng "Muhsin" ti hiji Dzat anu — dina waktos pupusna sakabéh jalmi nu aya patalina sareng anjeun tur nu leungitna matak nyeuri kana manah anjeun — nyalametkeun aranjeunna tina poékna alam euweuh (adam), tuluy nempatkeun aranjeunna di hiji tempat nu leuwih éndah ti batan ieu dunya.

Nya kitu, ku margi hakékat manusa téh luhung sarta fitrahna jembar, manusa téh sacara fitrah butuh — kalayan rébuan rupa kabutuhan — kana sarébu hiji asma Ilahi, kana loba tingkatan tina unggal asma. Kabutuhan nu tikel téh kasono. Kasono nu tikel téh asih. Asih nu tikel téh cinta. Saluyu sareng tingkat kasampurnaan ruh, tingkatan-tingkatan asih téh mekar saluyu sareng tingkatan-tingkatan asma. Ari asih ka sakabéh asma — lantaran éta asma téh gelar-gelar sareng tajalli-tajalli tina Dzat Dzul-Jalâl — bakal robah jadi asih ka Dzat-Na. Ayeuna, ngan salaku conto, tina sarébu hiji asma urang badé nerangkeun ngan sahiji tingkatan tina sarébu hiji tingkatan asma "Adl", "Hakam", "Haq", sareng "Rahîm". Nya kieu:

Upami anjeun hoyong ningali asma "Rahmânurrahîm" sareng "Haq" nu aya di jero hikmah sareng kaadilan dina lingkup nu pang-ageungna, pék tingali ieu tamsil: sapertos kieu, urang umpamakeun yén dina hiji wadyabalad aya opat ratus golongan nu béda-béda, nu unggal golonganana béda papakéanana nu dipikaresep, béda ransumna nu dipikaresep, béda pakarangna nu bakal dianggo kalayan genah, sarta béda ubarna nu jadi panyageur pikeun wewatekanana; sanajan sakabéh opat ratus golongan téh henteu dipisah-pisah jadi regu sareng kompi séwang-séwangan, malah pacampur baur; upami aya hiji raja nu teu aya bandinganana — ku sabab kasampurnaan kanyaah sareng welas-asihna, ku kakawasaanana nu luar biasa, ku élmu sareng cakupanana nu mu'jizat, sarta ku kaadilan katut hikmahna nu istiméwa — masihan ka unggal golongan éta, kalayan teu pahili sahiji ogé, teu hilap ka sahiji ogé, papakéan, ransum, ubar, sareng pakarang nu luyu keur maranéhna séwang-séwangan, ku anjeunna nyalira bari teu kabantosan ku saha-saha; tangtos anjeun bakal ngartos sakumaha kawasa, pinuh kanyaah, adil, tur mulyana éta raja. Sabab upami dina hiji batalyon aya anggota ti sapuluh bangsa, ku margi ngabajuan sareng ngalengkepan maranéhna séwang-séwangan téh kacida héséna, kapaksa maranéhna dilengkepan ku hiji cara waé, ti jinis mana waé ogé.

Nya kitu deui: upami anjeun hoyong ningali tajalli tina Asma "Haq" sareng "Rahmânurrahîm" ti Gusti Nu Maha Haq nu aya di jero kaadilan sareng hikmah, dina usum semi pék tingali wadyabalad tutuwuhan sareng sasatoan nu agréng — nu diwangun ku opat ratus rébu bangsa, nu kémahna parantos dipasang di beungeut bumi — nu: sanajan sakabéh bangsa éta, golongan éta, aya dina kaayaan silih campur, unggal-unggalna béda papakéanana, béda ransumna, béda pakarangna, béda cara hirupna, béda paréntah-latihanana (talimat), béda purnabaktina (terhisat), sarta sanajan maranéhna teu gaduh kamampuh pikeun nyadiakeun kabutuhanana tur teu gaduh letah pikeun nyuhunkeun pamundutna — dina lingkup hikmah sareng kaadilan, kalayan timbangan sareng katartiban, pék awaskeun tur tingali gelar "Haq" sareng "Rahmân", "Razzâq" sareng "Rahîm", "Karîm". Kumaha Mantenna miara, ngatur, tur ngokolakeun kalayan teu pahili sahiji ogé, teu hilap, tur teu kalintuan.

Nya, kana hiji pagawéan nu dilaksanakeun kalayan katartiban sareng timbangan nu matak hélok tur nyakup sagala rupa kitu, naha ramo-ramo nu séjén tiasa pipilueun? Salian ti Gusti Wâhid-Ahad, Gusti Hakîm Mutlak, sareng Gusti Qâdir Kulli Syai', naon nu tiasa ngasongkeun leungeunna kana ieu karya seni, ieu pangaturan, ieu rububiyah, sareng ieu pangokolakeun? Sabab mana nu tiasa campur tangan?

Nukte Kaopat

Anjeun nyaurkeun: Rupa-rupa asih abdi anu béda-béda — anu patali sareng tuangeun, nafsu abdi, réncang hirup abdi, ibu rama abdi, anak-anak abdi, para sobat abdi, para wali, para nabi, barang-barang anu aralus, usum semi, sareng dunya (upami luyu sareng cara anu diparéntahkeun ku Qur'an) — naon atuh hasil sareng mangpaatna?

Waleran: Pikeun nerangkeun sakabéh hasilna, kedah nyerat hiji kitab anu ageung. Ayeuna mah cekap ku nuduhkeun sacara ringkes kana sahiji dua hasil. Kahiji, hasil anu gancang katarima di dunya baris diterangkeun. Saterasna, hasil anu baris némbongan di aherat baris disebatkeun. Nya kieu:

Sakumaha anu parantos diterangkeun ti payun; asih anu dumasar kana cara ahli lalawora sareng ahli dunya sarta anu diitung pikeun kapentingan nafsu téh, di dunya loba bebendu, kanyeri, katut karerepetanana. Ari kasenangan, kani'matan, sareng katengtremanana mah saeutik. Upamina: kanyaah, ku lantaran teu walakaya, robah jadi hiji musibah anu nyerikeun. Asih, ku lantaran paturay, robah jadi kasono anu pinuh ku bebendu. Kani'matan, ku lantaran sirna, robah jadi cai inuman anu ngandung racun. Ari di aherat mah, ku margi henteu diitung pikeun Gusti Nu Maha Haq, éta téh boh teu aya mangpaatna, boh jadi siksa. (Upami parantos asup kana perkara anu haram.)

Patarosan: Kumaha asih ka para nabi sareng para wali téh bet bisa jadi teu aya mangpaatna?

Waleran: Nya sapertos asih para Ahli Teslis ka Nabi Isa Alaihissalam, sareng asih para Rafidhi ka Kangjeng Ali Radhiyallahu Anhu, anu duanana jadi teu aya mangpaatna.

Upami éta rupa-rupa asih téh luyu sareng cara anu dituduhkeun ku Qur'an, diitung pikeun Gusti Nu Maha Haq, sarta kalayan nami asih ka Gusti Nu Maha Asih (Ar-Rahmân), tangtos boga hasil anu saé boh di dunya boh di aherat. Ari di dunya, asih ka tuangeun anu ni'mat sareng bubuahan anu aralus téh mangrupa hiji ni'mat anu teu nyerikeun sarta hiji kani'matan anu sarua jeung sukur.

Ari asih ka nafsu nya éta: karunya ka dirina, ngadidik dirina, sarta nyaram tina hawa napsu anu ngabahayakeun. Dina harita nafsu moal tunggang ka anjeun, moal ngajadikeun anjeun budak hawa napsuna. Malah anjeun anu bakal tunggang ka nafsu. Anjeun bakal ngajurung éta nafsu lain kana hawa napsu, tapi kana pituduh Gusti (hudâ).

Asih ka réncang hirup anjeun, ku margi diadegkeun kana dasar yén manéhna téh sumber budi anu hadé, sumber kanyaah, sarta hadiah rohmat — mangka upami anjeun mikaasih tur mikanyaah ka éta réncang kalayan tulus, manéhna ogé bakal ngahormat sarta mikaasih ka anjeun kalayan enya-enya. Sakumaha anjeun duaan beuki kolot, éta kaayaan bakal beuki nambahan, sarta anjeun bakal ngaliwatan hirup kalayan bagja. Sabalikna, upami asih ka rupa anu geulis téh ngan saukur napsu, éta asih gancang ruksak, sarta ngaruksak ogé hadéna hirup babarengan.

Asih ka bapa sareng indung, ku margi diitung pikeun Gusti Nu Maha Haq, éta téh hiji ibadah; sarta beuki sepuh aranjeunna, beuki anjeun nambahan hormat sareng asih. Kalayan rasa anu pangluhurna sarta himmah anu panggagahna, enya-enya miharep panjangna umur aranjeunna sarta ngadu'akeun langgengna, dugi ka ngarangkul tur nyium leungeun aranjeunna kalayan hormat anu tulus supados tina lantaran aranjeunna abdi kénging pahala anu leuwih réa — éta téh nampi hiji kani'matan rohani anu luhur. Sabalikna, upami éta asih téh napsu sarta dumasar kana kapentingan dunya, dina waktu aranjeunna parantos sepuh sarta asup kana kaayaan anu jadi beungbeurat pikeun anjeun; kalayan rasa anu panghinana tur pangrendahna, ngarasa bosen kana ayana aranjeunna, sarta miharep pupusna éta jalma-jalma anu mulya anu jadi cukang lantaran hirup anjeun — éta téh hiji kanyeri rohani anu bengis tur pinuh kasedih.

Ari asih ka anak-anak: nya asih ka éta mahluk anu pikaresepeun tur pikanyaaheun, anu ku Gusti Nu Maha Haq diamanatkeun kana pangaraksa sareng didikan anjeun; éta téh hiji asih anu bagja, hiji ni'mat. Anjeun moal kaleuleuwihan nandangan kanyeri ku sabab musibah anu narajang maranéhna, moal ogé ngajerit bari pegat harepan ku sabab pupusna maranéhna. Sakumaha anu parantos kaliwat; ku margi Nu Nyiptakeun maranéhna téh Nu Maha Wijaksana (Hakîm) tur Nu Maha Asih (Rahîm), anjeun bakal nyebut yén éta pati téh hiji kabagjaan pikeun maranéhna. Ari pikeun anjeun, anjeun bakal mikirkeun rohmat ti Dzat anu maparin maranéhna ka anjeun, ku kituna anjeun leupas tina kanyeri paturay.

Ari asih ka para sobat: ku margi éta téh dina raraga "Lillâh" (kanggo Gusti Alloh). Ku sabab paturay para sobat, komo pupusna, henteu ngahalangan tina sasarengan sareng duduluran aranjeun, mangka anjeun bakal ngala mangpaat tina éta asih maknawi sareng patalian rohani. Sarta kani'matan tepang téh jadi langgeng. Upami henteu "Lillâh", mangka kani'matan tepang sapoé bakal ngahasilkeun kanyeri paturay saratus poé.

Catetan handap: Tepang sadetik pikeun "Lillâh" téh sarua sareng sataun. Upami pikeun dunya; sataun téh ngan sadetik.

Ari asih ka para nabi sareng para wali: ku margi alam barzah anu ka ahli lalawora katingal minangka hiji tempat pikasieuneun anu poék, ka anjeun mah katingal minangka tempat-tempat pangreureuhan anu geus caang ku ayana para ahli cahya (nuranî) éta; ku kituna angkat ka éta alam téh lain matak sieun atawa gimir, tapi sabalikna malah maparin rasa condong sareng kasono; sarta henteu ngaleungitkeun kani'matan hirup di dunya.

Sabalikna, upami asih ka aranjeunna téh sarua jeung asih ahli peradaban ka jalma-jalma anu kawentar; ku sabab mikirkeun sirna sareng ical éta jalma-jalma anu sampurna, sarta buruk-burukna maranéhna di jero kuburan panggedéna anu disebut mangsa katukang, éta bakal nambahan hiji kasedih deui kana hirupna anu geus pinuh kanyeri. Nya éta mikir: "Kuburan anu ngaburukkeun jalma-jalma sampurna kitu, kuring gé bakal ngajugjug ka dinya," ku kituna manéhna neuteup ka pakuburan kalayan pandang anu pinuh kahariwang, bari humaregung "Ah!". Sabalikna, dina pandang anu munggaran mah, manéhna mikirkeun yén éta jalma-jalma téh geus ninggalkeun pakéan jasadna di mangsa katukang, sedengkeun dirina cicing kalayan reureuh anu sampurna di alam barzah anu jadi rohangan mangsa payun; ku kituna manéhna neuteup ka pakuburan kalayan rasa akrab.

Kitu deui asih ka barang-barang anu aralus, ku margi éta téh diitung pikeun Nu Nyiptakeunana — dina wangun "Alangkung éndahna dijieunna" — mangka sanajan éta asih téh hiji tafakur anu ni'mat, éta ogé muka jalan sarta ngajak neuteup kana harta gudang tingkatan-tingkatan kaéndahan anu leuwih luhur, leuwih suci, sarta rébuan kali leuwih éndah, pikeun ati anu bogoh ka kaéndahan tur resep kana kageulisan. Sabab tina éta karya-karya anu aralus téh mindahkeun paneuteup kana kaéndahan pagawéan-pagawéan Ilahi (af'âl-i Ilâhiyah); ti dinya kana kaéndahan asma; ti dinya kana kaéndahan sipat; ti dinya muka jalan dina ati nuju kaéndahan anu teu aya bandinganana ti Dzat Nu Maha Agung (Dzât Dzul-Jalâl).

Nya ieu asih upami dina wangun kieu mah, éta téh boh matak ni'mat, boh ibadah, sareng ogé tafakur.

Ari asih ka mangsa ngora: ku margi anjeun mikaasihna minangka salah sahiji ni'mat Gusti Nu Maha Haq anu éndah; tangtos anjeun bakal ngagunakeunana dina ibadah, moal ngeueum tur maéhanana dina pikamaksiat. Upami kitu, ibadah anu ku anjeun kahontal dina mangsa ngora téh mangrupa buah langgeng tina éta ngora anu fana. Sakumaha anjeun beuki kolot, sabot anjeun geus ngahontal buah-buah langgeng anu jadi kahadéan ngora, anjeun ogé leupas tina bahaya sareng kaleuwihan mangsa ngora. Kitu deui anjeun bakal mikirkeun yén dina mangsa kolot anjeun beuki loba kénging taufik pikeun ibadah sarta beuki pantes pikeun kénging rohmat Ilahi. Anjeun moal, saperti ahli lalawora, sanggeus lima-sapuluh taun ngarasakeun kani'matan ngora, tuluy dina umur limapuluh taun ngangluh "Euleuh, geus liwat ngora kuring" bari ceurik nyeungceurikan mangsa ngora. Sakumaha aya saurang ti antara maranéhna anu geus ngucap:

لَيْتَ الشَّبَابَةَ يَعُودُ يَوْمًا فَاُخْبِرُهُ بِمَا فَعَلَ الْمَش۪يبُ

Hartosna: Ambih-ambih mangsa ngora téh sakali mah balik deui; tangtu bakal kuring béjakeun kalayan ngadu-ngadu naon-naon anu geus ditibankeun ku mangsa kolot ka diri kuring.

Ari asih ka paméran-paméran anu réhé saperti usum semi: ku margi éta téh dina raraga nyawang seni Ilahi (san'at-i Ilâhiyah). Ku leungitna éta usum semi, kani'matan nyawang téh henteu leungit. Sabab usum semi téh saperti hiji surat anu disaluir ku emas; harti-harti anu dibéréna bisa disawang ku anjeun iraha waé. Hayal anjeun sareng waktu, duanana saperti pita sinéma, salian ti ngalanggengkeun éta kani'matan nyawang pikeun anjeun, ogé nganyarkeun harti-harti sareng kaéndahan éta usum semi pikeun anjeun. Dina harita asih anjeun moal jadi anu pinuh hanjakal, nyeri, tur samentara, tapi jadi ni'mat sarta pinuh kasenangan.

Ari asih ka dunya: ku margi éta téh kalayan nami Gusti Nu Maha Haq. Dina harita mahluk-mahluk dunya anu pikasieuneun téh baris jadi babaturan anu akrab pikeun anjeun. Ku sabab anjeun mikaasihna tina jihat yén dunya téh sawah aherat, dina unggal perkara anjeun bisa nyokot hiji modal, hiji buah anu bakal méré mangpaat pikeun aherat. Musibah-musibahna moal matak pikasieuneun ka anjeun, sirna sareng fanana ogé moal matak nyerikeun ka anjeun. Kalayan reureuh anu sampurna anjeun bakal ngaliwatan mangsa cicing di éta pangbalikan tamu. Sabalikna, upami anjeun mikaasih saperti ahli lalawora, geus saratus kali kuring nyebutkeun ka anjeun yén anjeun bakal titeuleum tur musna di jero hiji asih anu pinuh karerepetan, nyeri, nyerek, kahukum kana kafanaan, tur teu aya hasilna.

Nya kitu, sabagian ti para kakasih téh, dina waktu luyu sareng cara anu dituduhkeun ku Qur'an, tina unggal-unggalna kuring geus némbongkeun ngan saukur saban saratus sahiji kaéndahanana. Upami henteu dina jalan anu dituduhkeun ku Qur'an, kuring geus nuduhkeun tina saratus sahiji madaratna. Ayeuna, upami anjeun hoyong ngadangu sarta ngartos hasil-hasil éta para kakasih di nagri nu langgeng, di alam aherat, anu dituduhkeun ku ayat-ayat anu jelas (âyât-i bayyinât) ti Qur'an Nu Maha Wijaksana, nya kuring baris némbongkeun sacara ringkes saban saratus sahiji mangpaat tina unggal-unggal éta asih anu sah (mashrû') di nagri aherat, dina hiji Bubuka sareng salapan Isyarat:

Bubuka

Gusti Nu Maha Haq, kalayan uluhiyah-Na anu agung, kalayan rohmat-Na anu éndah, kalayan rububiyah-Na anu ageung, kalayan welas asih-Na anu mulya, kalayan kudrat-Na anu agung, sarta kalayan hikmah-Na anu lemes lembut, parantos ngalengkepan tur ngahias wujud ieu manusa anu leutik ku sakitu réana indra sareng rasa, ku sakitu réana anggahota sareng parabot, sarta ku rupa-rupa anggahota katut alat, sareng ku rupa-rupa katiisan (lathîfah) sareng hal-hal maknawi — dugi ka, ku rupa-rupa alat anu kacida réana téa, Mantenna maparin ngarasa, maparin uninga, maparin ngasaan, sarta maparin wanoh ka éta manusa kana rupa-rupa ni'mat-Na anu teu kaétang, bagian-bagian ihsan-Na, sarta tingkatan-tingkatan rohmat-Na.

Sarta ogé, dugi ka Mantenna maparin uninga, maparin ngasaan, sarta maparin mikaasih ka manusa — ku éta alat-alat téa — kana rupa-rupa tajalli anu teu kaétang tina sarébu hiji asma-Na. Sarta sakumaha unggal-unggal tina sakitu réana alat sareng parabot dina diri manusa téa boga khidmah sareng ubudiyah anu séwang-séwangan, kitu deui masing-masing boga kani'matan, kanyeri, pancén, sareng ganjaran anu séwang-séwangan.

Upamina, panon nyawang rupa-rupa kaéndahan dina wangun-wangun sarta rupa-rupa mukjizat kudrat anu éndah di alam anu katingali. Pancénna nya éta sukur ka Nu Nyiptakeunana kalayan paneuteup ibrah. Kani'matan sareng kanyeri anu husus pikeun paneuteup mah geus kanyahoan, teu perlu diterangkeun.

Upamina, ceuli ngarasakeun rupa-rupa sora, ngarasakeun rupa-rupa lagu anu lemes, sarta ngarasa katiisan rohmat Gusti Nu Maha Haq di alam anu kadéngé. Boga ubudiyah anu séjén, kani'matan anu séjén, sarta ganjaran anu séjén deui.

Upamina, indra pangambeu ngarasa katiisan rohmat dina golongan bau-bauan. Boga pancén sukur anu husus pikeun dirina, sareng hiji kani'matan. Tangtos boga ganjaran ogé.

Upamina, indra pangrasa dina létah, ku jalan nyaho sakabéh rasa tuangeun, ngajalankeun pancén kalayan sukur maknawi anu kacida rupa-rupana; kitu saterasna... Sakabéh parabot manusa, sarta katiisan anu ageung tur penting saperti ati, akal, sareng ruh, boga pancén, kani'matan, sarta kanyeri anu séwang-séwangan kitu.

Nya Gusti Nu Maha Haq sareng Nu Maha Wijaksana Mutlak (Hakîm-i Mutlak), tangtos baris maparin gajih anu pantes ka unggal-unggal ti parabot anu ku Mantenna dipagawékeun dina diri ieu manusa. Hasil gancang (muaccal) di dunya tina éta rupa-rupa asih anu réa, anu geus diterangkeun ti payun, dirasa ku unggal jalma ngaliwatan haté nurani sarta kabuktian ku hads shâdiq. Ari hasil-hasilna di aherat mah, ayana sarta kanyataanana sacara pasti, sakumaha geus dibuktikeun sacara ringkes ku dua welas hakékat anu pasti tur caang tina Kalimah Kasapuluh sareng ku genep dasar anu jelas tina Kalimah Kasalapan Likur, kitu deui sacara ngajentré kabuktian sacara pasti ku ayat-ayat anu jelas — kalayan panerangan tétéla, sindiran, rumus, sareng isyarat — ti Qur'an Nu Maha Wijaksana anu mangrupa:

اَصْدَقُ الْكَلاَمِ وَاَبْلَغُ النِّظَامِ كَلاَمُ اللّٰهِ الْمَلِكِ الْعَز۪يزِ الْعَلاَّمِ

Teu kedah nyandak deui bukti-bukti anu leuwih panjang. Da di Kalimah-kalimah séjén, sarta dina maqâm kadua anu basa Arab tina Kalimah Kadalapan Likur ngeunaan Sawarga, katut dina Kalimah Kasalapan Likur, geus loba pisan bukti anu kaunggel.