AHKÂMI IYDEYN: (İKİ BAYRAMA AİT HÜKÜMLER)

Nimet-i İslâm · s.410

Iydeyn lâfzı, bayram mânâsına olan, ıydin tesniyesidir. Biri fıtır, diğeri adha olmak üzere, senede iki bayram vardır. {(3) Medine ahalisinin iki eğlence ve sevinç günleri olduğu hulûlünde sorulmakla, peygamber efendimizin malûmları oldukta, onlara hitaben: "Hak teâlâ sizin için, O iki güne mukabil, onlardan hayırlı, iki gün bedel etmiştir ki, adhâ ve fıtır günleridir," buyurmuş oldukları, Hazret-i Enes rivayetiyle, Ebî Dâvud süneninde mezkûrdur.} Onların ikisinin birden, vacibat ve mendupları gibi, ahkâm-ı şeriyyesinin, beyanı kasdolunarak (ahkâmı iydeyn) iki bayram, denilmiştir. İyd, tesmiyesi Cenab-ı Hakkın, o gün mü'min olan kullarına, dîni ve dünyevî, ihsan âideleri olduğuna ve yahut tekrar ferah ve meserret ile, tefeül avdetine, mebnidir. {(4) Revhten, rîh gibi, mualleldir. Bayram etmeğe, tâyîd denir.} Bayramların vâcipleri, namazlar ve namazlarına mahsus tekbirler ile Kurban bayramındaki, teşrik tekbirlerinden, ve Ramazan bayramındaki, Sadaka-i fıtırdan, ibarettir. Yalnız Ramazan Bayramı (Iyd-i fıtır) vaciplerinden olan, fitre sadakası verilmek için, vaktin efdâli, bayram namazından önce vermektir. {(5) Bu emir, mutlak neviden olduğu için, fıtra sadakasını, ramazan şartiyle, ve - âlâ kavlin - ramazan şartı dahi olmayarak, bayramın birinci gününden evvel vermek bile, câiz ve birinci gün, namazdan evvel müstahap, ve namazdan çıktıktan sonra câiz, ve günü geçtikten sonra da câiz ise de, geciktirmemek evlâdır.} Bayramların mendubatı, şunlardır: 1 - Erken kalkmak. 2 - Güsletmek. 3 - Misvak tutunmak. 4 - Tiyb (güzel koku) sürünmek, 5 - Giymesi mübah olan elbisenin, en güzelini giymek, 6 - Hakkın nimetlerine şükren, ferah ve sevinç izhar etmek ve hatem (yüzük) takınmak. {(1) Ashaptan, diğer günlerde yüzük takınmayanlar, bayramlarda takınırlardı.} 7 - Ramazan bayramında, camiye çıkmadan tatlı bir şey yemek. 8 - Yenen şey, kuru hurma ve bu gibi, kuru ve lezîz meyva olmak. 9 - Tek adet, olarak yemek (1, 3, 5, 7, gibi). 10 - Kurban bayramında, kurban kesecek kimse - ondan yemek için - yemeği, namazdan sonraya bırakmak. 11 - Namaza erkence davranıp, sabah namazını mahalle mescidinde kılarak, bayram namazı için, namazgâha ve büyük camiye gitmek. 12 - Sükûn ve temkin ile yürümek. {(2) Yaya gitmek, binek gitmekten efdâldir.} 13 - Namaza giderken, Ramazan bayramında (sessizce) {(3) Bir takım, fukahâ tekbîri, müstahap görmüşler.} ve kurban bayramında (sesli olarak) tekbir almak. {(4) Müellifin ifadesine göre, tekbîri namazgâha varınca, ve (âlâ rivayetin) namaza başlayınca, keser. Namazgâhlarda, topluca ve yüksek sesle, tekbîr alınır.} 14 - Namazı kıldıktan sonra, mümkün ise başka yoldan evine gelmek. 15 - Müminlerle karşılaştıkça, güler yüz göstermek. {(5) Kabul ile dua, Resulullahın ashabında, vâkî olmuştur. Musafaha dahi yerindedir.} 16 - Kaadir olduğu derecede, çok sadaka vermek.