ÂDÂBI SALÂT: (NAMAZIN ÂDÂBI)

Nimet-i İslâm · s.210

Âdâb edebin cem'idir. Edeb, {(4) Edeb lûgatte bir melekedir ki, o melekeye sahip olan kimse, hoş karşılanmayan şeylerden masûn olur. Yahut edep: Hüsnü ahlâk ve fiili mekarimdir. Ulûm-u Arabiyyeye, edep itlâki müvellettir. İslâmda hadîs olmuştur.} Rasûl aleyhis-sâlâtu ves-selâmın bir veya iki kere işleyip, {(5) Mendub dahi böyledir. Müstahabe gelince, müstahab: Resûl aleyhis-salâtü ves-selâmın bir kere işleyip bir kere terk ettikleridir. Ehli fürû'ca böyledir. Evlâsı ehli usulün reyleridir ki, mendub ile müstehabın farkı olmamaktır. Terki, ne isaet ve ne itabı mucib olmayıp ancak, işlenmesi efdâldir.} muvazabet buyurmadıklarıdır: Rükû ve sücud tesbihlerinin ziyadesi, ve kıraeti mesnûnenin fazlası gibi ki, sünnetin ikmali için meşrû' olmuştur. {(1) Sünnet dahi vâcibin ikmali, vâcip dahi farzın ikmali içindir.} Şunlar, namazın âdâbı cümlesindendir: 1 - Erkek kısmı iftitah tekbiri sırasında, ellerini yenlerinden çıkarmak, {(2) Yenden el çıkarmak Buharalılar ve Mısır halkının avamı ve merasim kıyafetinde bulunan ilmiyye gibi, uzun kollu libas giyenler içindir. Kadının kolu avret olduğundan, açılmamak için onlar ellerini ihraç etmezler. Bu da hurre hakkında olup cariye hakkında değildir.} meğer ki, soğuk gibi zaruret, mâni ola. 2 - Musâllî erkek veya kadın olsun kıyamda {(3) Velev ki hükmen kıyam olsun: Oturarak namaz kılmakta olduğu gibi.} secde yerine, ve rükûda ayaklarının üzerine, ve sücudda burnunun ucuna, ve kuudda kucağına bakıp "Allâhı görüyormuş gibi ibadet et, çünkü sen onu görmezsen de o seni görür." hadîsi şerîfi müeddasını mülâhaza ederek ma sivallâh ile meşgul olmamak ve selâmda omuz başlarına bakmak. Ezer musâllî görmekten mahrum, yahut karanlıkta ise, azametullâhı mülâhaza, ona kâfi olur. 3 - Öksürmeği, itiyâd etmeyerek, elden geldiği kadar onu defetmek. {(4) Müfsidde vâki olmamak için, muktezayı edeb budur. Çünkü, öksürük, özürsüz olur ve hurufun husulünü müeddi bulunursa namazı ifsad eder.} Geğirmek dahi öksürmek gibidir. 4 - Esnemekten ağzını tutmak. {(5) Ağız tutmak, dudaklarını dişleri arasında sıkmakla olur. Bu mümkün iken ağzına el veya yen tutmak mekrûh olur. Hazret-i İmamdan böyle mervidir. Esnemek insana gevşeme ve uyuklama zamanında ârız olur şeydir.} 5 - Kamette "Hayyalel-felâh" denildiği vakit {(6) İmam Hasan bin Zeyyad ile imam Zufer: Hayyales-salâh denildiği vakit, demişlerdir.} cemaat ve mihrap yakininde bulunduğuna göre, imam namaza kıyam etmek. Eğer imam mihrap yakınında değil ise, her saf, imam kendilerine yaklaştıkça kıyam eder. Ve eğer imam cemaatın önlerinden geçerse, cemaat onu gördüklerinde kıyam ederler. {(7) Bunu, Muhaşşi merhum zikretmiştir. İkamet alınırken camiye giren kimse, ayakta beklemek ona mekrûh olmakla, oturmak lâzım geleceğine dair, bizim şurut ve erkân evvelinde Dürr-ü Muhtârdan naklen zikrettiğimiz meseleyi dahi, Kuhistânîden naklen zikredip: Bundan ikametin iptidasında kıyam etmenin keraheti mefhum olur, nâs bunlardan gaflettedir, demiştir.} 6- Kad kametis-salât, denilirken, imam namaza başlar. (Ebû Yûsuf hazretleri: Kametten fâriğ olunmağı müteakip, imam namaza başlar, demiştir ki, diğer üç imamın dahi reyleri budur. {(8) Demek ki, imam namaza başlamayı, kamet bitinceye kadar tehir etse, ittifakla bir beis yoktur. İhtilâf istihbaptadır.}