Şimdi Tevhid'in Delilleri

İşârâtü’l-İ‘câz (Abdülkadir Badıllı Tercümesi) · s.302

Evet, ayette ﺍُﻋْﺒُﺪُﻭﺍ ile işaret eylediği tevhidin delili; Tefsir-i İbn-i Abbasa (R.A.) göre ﻭﺣِّﺪُﻭﺍ demektir. Yani: Allahı birleyiniz! Hüküm, kuvvet, kudret, Rububiyet, tedbir, tedvir ve idare, emir ve irade gibi herşeyi yalnız ve yalnız ona veriniz, ondan biliniz!..

Evet, malum ola ki; Kuran-ı Mu'ciz-ül Beyan tevhide ait ne kadar delail varsa, hepsini almış, zikretmiştir.

Hem

ﻟَﻮْ ﻛَﺎﻥَ ﻓِﻴﻬِﻤَﺎ ﺍٓﻟِﻬَﺔٌ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻟَﻔَﺴَﺪَﺗَﺎ

(Enbiya/223) ayeti tazammun eylemiş olduğu "BURHAN-ÜT TEMANU" ise, istiklaliyetin ulûhiyet için zatî, lazım ve zarûrî bir hassa olduğuna kâfi bir delil ve parlak bir şem'dandır. Ayrıca, yine bu ayette tevhidin latif bir deliline daha remz vardır, o da şöyledir: Nev-i beşer ve cins-i hayvanın yaşamaları semerât, hububat ve meyveleri dokumada, doğurmada; yer ile gök arasında bir yardımlaşmanın ve karşılıklı bir münasebetin varlığı.. Hem alemdeki eserlerin (yani mevcudat neviilerinin cinsleri) birbirine benzeyişleri.. Ve etraflarındaki eşyanın birbirleriyle olan muânakaları.. Ve yekdiğerlerinin ellerinden tutarak birbirlerinin intizamını tekmil etmeleri.. Ve cânib ve cihetlerinin birbirleriyle cevaplaşmaları.. Ve birbirlerinin hacet ve isteklerine "lebbeyk!" demeleri.. Ve her hepsinin bir tek noktaya gözlerini dikip bakmaları.. Ve yine hepsinin intizam içindeki hareketleri de, bir tek ve muayyen nizamın mihveri üzerinde olması telvih ediyor, belki tasrih ediyor ki; vahid olan ve birlik içinde bulunan şu makinenin sani'i vâhiddir, tekdir.. Ve bütün bunlar beraberce herşeyin ve herkesin başı üstünde şu gelen beyti okumaktadırlar:

ﻭَ ﻓِﻲ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻟَﻪُ ﺍٓﻳَﺔٌ ﺗَﺪُﻝُّ ﻋَﻠٰﻰ ﺍَﻧَّﻪُ ﻭَﺍﺣِﺪٌ

{[*]: Risale-i Nur'un Kudsî Kaynakları sh: 449, Sıra no: 162 -Mütercim-} Yani: Herşeyde, Allah'ın vucûb-u vücûduna bakan, ispat eden, gösteren bir delil, bir ayet vardır ki; o Allahın vahid ve yekta olduğuna delalet etmektedir.

Sonra bunu da bil ki: Sani-i Hakim nasıl ki Vacib-ül Vucûd ve Vahid-i Ehad'in; onun gibi bütün kemalî olan vasıflarla da muttasıftır. Evet, masnu'da olan ve adeta coşarcasına kendini gösteren ne kadar feyz-i kemal varsa, ancak saniinin tecelli-i kemalinin gölgesinden muktebesdir. Öyle ise, umum kâinatta ne kadar hüsün, kemal ve cemal varsa, elbette ve her halde hepsinden gayr-ı mütehanî derecelerle yüksek olan bir cemal, kemal ve bir hüsün Sanilerinde bulunması zarûrîdir. Evet, ihsan ise, {[*]: Bu bahsi, Risale-i Nur'un birkaç yerinde, hususiyle 32. Sözün 3. Mevkıf'ının 3. Nüktesini de okumak gerek. -Mütercim-} Muhsin olan zat'ın servetinin bir fer'i, bir şubesidir ve ona delildir. Keza, icad dahi Mûcid'in vucuduna; îcab, Mucibin vacibliğine; tahsin, güzelleştirenin varlığına -amma şanına layık ve muvafık bir tarzda- delalet ederler.

Hem dahi bil ki: Sani-i Kadir bütün noksan sıfatlardan münezzehdir, müberradır. Çünki noksanlıklar, maddî olan şeylerin mahiyetlerinin istidadsızlığından neşet ederler. Allah ü Teala Celle Celalühü ise, maddiyattan mücerreddir, uzaktır. (Zaten maddiyattan olan bir şey ilah olamaz.)

Hem yine bilmiş ol ki: Cenab-ı Hak Teala ve Tekaddes kâinatın mahiyetlerinin imkanlığından neşet eden bütün levazım ve evsaftan da mukaddesdir. Çünki o, Vacib-ül Vücûddur, ﻟَﻴْﺲَ ﻛَﻤِﺜْﻠِﻪِ ﺷَﻲْﺀٌ sırriyle ona benzeyen hiçbir şey yoktur. Kendisi de hiçbir şeye benzememektedir. İşte bu iki hakikate kat'î işaret eden şu gelen ayettir. فَلَا ﺗَﺠْﻌَﻠُﻮﺍ ﻟِﻠّٰﻪِ ﺍَﻧْﺪَﺍﺩًﺍ (Bakara/22) (yani öyle ise, Allah'ın dengini, benzerini itikad etme tarzındaki inançları taşımayınız!)

Amma ﻭَﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻐَﻨِﻲُّ ﻭَﺍَﻧْﺘُﻢُ ﺍﻟْﻔُﻘَﺮَﺍٓﺀُ (Muhammed/38) ayeti ile işaret edilen "delil-i imkanî" ise, (imkan hakikatına bakan delil) kâinat zerratının her bir zerresi; gerek zatî şahsı itibarıyla, gerekse tek tek sıfatları itibarıyla; ve gerekse birer birer ahvalı itibarıyla; veya da ayrı ayrı vecihlerinin cihetleri itibarıyla her hepsinin zatında, sıfatlarında, hallerinde ve vucûdunda gayr-ı mütenahî imkânât yolları arasında mütereddid, mutehayyir olduklarını görmekte iken sen; fakat birden bakıyorsun k: O zerreler bütün o imkanat yolları içerisinden silkinerek kalkıyor, muayyen bir yola düşüyor ve mahsus bir sıfat giyiyor ve muntazam bir şekille şekilleniyor; ve sağlam ve savab bir kanuna binip ona tevfik-i hareket ediyor; ve muayyen ve belli bir maksada teveccüh ediyor. Sonunda da öyle bir hikmet ve maslahatı intaç ediyor ki; o şeyin o belli ve müayyen tarzından başka bir yolla olabilmesi asla mümkün değildir. İşte acaba şu zerrenin bu hal ve vaziyeti, kendi lisan-ı mahsusu ile saniinin kasd ve hikmetini ilan edip bağırmıyor mu? Ve tasrih edip ilan etmiyor mu? Evet, her bir zerre tek başıyla saniin infirad içinde birliğine delil olduğu gibi; iç içe terkip edilip terakkî içinde yükselen mürekkebatdan bir cüz' olduğunda, yani terkib edilmişin bir cüz'ü olmasıyla, onun o delaleti gittikçe daha da artmaktadır. Çünki her bir zerrenin bütün mürekkebata girip, onda bir makamı; ve her makamda bir nisbeti; ve her bir nisbette bir vazifesi; ve her bir vazifede bir çok maslahatları semere vermesi ve her bir mertebede saniin vucub-u vucudunun delillerini kendi lisanıyla tilavet eylemesi vardır. Öyle ki, adeta bu zerre bu haliyle; takımında, bölüğünde, taburunda, kolordusunda ilh.. birer münasebetleri bulunan bir nefer asker gibidir.

* * *