Mütercimin ufak bir tavzihi:

İşârâtü’l-İ‘câz (Abdülkadir Badıllı Tercümesi) · s.269

Şu gelen tavzihimizden sonra, az üstteki yağmur hadisesinin bir derece açıklaması yapılmış olmakla beraber; mukaddimelik bir tavzihi de şöyle olabilir: Yağmurun sema cânibinden geldiği bedihî olup, herkesce malum.. malumu ilam etmek ise, Kur'anın belagatına muvafık düşmez ve olmaz. Öyle ise, bir başka mâna kasdedilmiş olmalıdır ki, o da Hazreti Müellifin emrettiği gibi: "umumileştirme ile mutlaklaştırma"dır. Bunun mânası da şöyle olabilir: Sema denince, onun yalnız gövdesi, yani atmosfer tabakasından sonra başlıyan esir zerrelerinin denizi olan bir sema murad değildir. Belki cevv-i havaya da ve atmosfer tabakasının alt kısmı olan cevv-i havanın her yerine de; ve Küre-i Arzın yuvarlaklığı vaziyetine göre onun her yanına ve her tarafına da sema denilir ve semadır. İşte yağmur ise, Küre-i Arzın her tarafını sarmış -hava küresi dahil - semanın her tarafında yağmur suyunun asıl maddesi olan müvellidül-ma' ve müvellidül-humuza (hidrojen ve oksijen) maddesinin umumî ve mutlak olarak daima ve her yerde mevcud bulunduğunu ifade etmektir. Nasıl ki, kitabın metninde mevzu içinde misal için bilmünasebe getirilmiş olan

ﻭَﻣَﺎ ﻣِﻦْ ﺩَﺍﺑَّﺔٍ ﻓِﻲ لْاَرْضِ وَلَا ﻃَٓﺎﺋِﺮٍ ﻳَﻄِﻴﺮُ ﺑِﺠَﻨَﺤَﻴْﻪِ

ayetinin meali: "Yerde hiçbir dabbe (ayaklarıyla yerde yürüyen hayvanlar) ve iki kanadıyla havada uçan hiçbir kuş yoktur ki... ilh" ifadesiyle yeryüzünde kanadsız ve ayaklarıyla yürüyen ne kadar hayvanlar varsa; ve iki kanadıyla uçan ne kadar kuşlar varsa hepisi... diyerek; yerde ve gökte, (yani havada) bütün hayvanat çeşitlerine tamim edip şumullendirmek içindir. Yoksa herkes bilir ki, kanadı olmayan hayvanlar elbette yerde olur, kanadlı olan her türlü kuşlar da havada uçarlar.

-Mütercim-

İşte bazı müfessirlerin bu ayetteki ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ lafzından ve bir de

ﻭَﻳُﻨَﺰِّﻝُ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻣِﻦْ ﺟِﺒَﻞٍ ﻓِﻴﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺑَﺮَﺩٍ

(Nur/43) ayetindeki ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ kelimesinden delil getirerek; yağmurun sema cirminden gövdesinden nüzül ettiğini iddia etmeleri hatta bazıları gök altında büyük bir denizin mevcudiyetini tehayyül etmeleri, ise; belagatın nazarı, bu gibi iddialara basılmış bir hakikat sikkesini, mührünü görememektedir. Belki olsa olsa, bu gibi ayetlerdeki mânâ ise, sadece yağmurun sema cihetinden geldiğini ifadedir. Sema ile tahsis ve takyid meselesi ise az üstte izahını gördüğün ve öğrendiğin tarzıdadır. Ayrıca sema hakkında katiyeti ifade eden bir kaide de şöyle denilmiş: [Sema senin üst tarafına gelendir. Bulut dahi hava gibi semadır.]