BİR MUKADDEME

İşârâtü’l-İ‘câz (Abdülkadir Badıllı Tercümesi) · s.479

Ey aziz! Bilmiş ol ki: Bu ayet, (Yani, ayetin beyan eylediği ta'lim-i esma hadisesi) Hz. Ademin (a.s.) belki nev-i beşerin bir mu'cizesidir, ki Melaike ile yaptığı hilafet da'vasındaki mübahasa ve muaraza-i imtihanı pek âla derecesiyle kazanmıştır. Demek ki, peygamberlerin Kur'andaki kıssa ve hikayelerinin anlatılmasında muhakkak ki ibret dersleri vardır. Bunun için ben,

وَلَا ﺭَﻃْﺐٍ وَلَا ﻳَﺎﺑِﺲٍ اِلَّا ﻓ۪ﻰ ﻛِﺘَﺎﺏٍ ﻣُﺒ۪ﻴﻦٍ

(Enam, 6/59) nin mânâsına nazaran; ve Tenzilin getirmiş olduğu delaletler ve tahkikli nüsûsu ile sana ifade-i ma'na ve hakaik ettikleri gibi; işarât ve rumuzu ile de bir çok ince ve derin nükteleri de sana öğrettiğine istinaden; Kur'an-ı Muciz-ül Beyanın i'cazının üstadiyetinden ve gösterdiği işaretlerinden fehmediyorum ki; {[*]: Eğer sen, Tenzilin nazm-ı i'cazından Hazret-i Müellifin istihrac eylediği letaiflerde şübhe içinde isen; ben de sana derim ki, bu meseleyi, âşık-ı hakikî Ömer İbn-ül Farıd'ın divanından tefe'ül ederek istişare ettiğimde, karşıma şu beyti çıktı:

ﻛَﺎَﻥَّ ﻛِﺮَﺍﻡَ ﺍﻟْﻜَﺎﺗِﺒ۪ﻴﻦَ ﺗَﻨَﺰَّﻟُﻮﺍ ﻋَﻠٰﻰ ﻗَﻠْﺒِﻪ۪ ﻭَﺣْﻴًﺎ ﺑِﻤَﺎ ﻓ۪ﻰ ﺻَﺤ۪ﻴﻔَﺔٍ

"Sanki Kiramen Kâtibin melekleri onun kalbine sahifedekini ilham etmek için inmişlerdir. -Habib Eşşehid-} peygamberlerin hayat hikayelerinde izhar edilen; {[*]: Bu bahis, Risale-i Nurun 20. Sözünün Birinci Makamında daha çok fevkalade alî ve şirin bir tarzda tafsilen izah ve isbat edilmiştir, müracaat oluna.. -Mütercim-} ve ellerinden zuhur eden mu'cizelerinde gösterilen hususlara beşeri onların nazîrelerine, benzerlerine kavuşmak için, yol ve vesilelerini bulmaya teşvik ve teşci' etmektedir. Hem öyle ki; Kur'an o kıssalarla adeta beşerin istikbalde kesbedeceği terakkisinin nihayet hududuna ulaşmaya medar olacak çalışmaları ile, o mucizelerin nazirelerinin neticelerine ve programlarının ana hatlarına adeta Kur'an parmak basmaktadır. Zira sanat ve teknolojinin üstüne bina eylediği nebadî v temeller, elbetteki mazî de tesis edilmiş esaslardır. Evet, mazî zamanı, müstakbelin ayinesidir.

Hem yine Kur'an, beşerin sırtını adeta teşvik ve teşci' eliyle sıvazlıyor gibi gelecek ayetlerin lisan-ı remziyle diyor ki: Ey beşer! Kalk, o harikaların bazılarına seni ulaştıracak vesileleri elde etmek için, durmadan çalış ve uğraş! Evet, görmez misin ki; saati ve gemiyi en evvel beşere hediye eden mucize elidir. Eğer bu mevzûya dair ve ona bakan, işaret eden ayetleri görmek istiyorsan işte bak:

ﻭَﻋَﻠَّﻢَ ﺍٓﺩَﻡَ الْاَسْمَاءَ ﻛُﻠَّﻬَﺎ

Ve:

ﻭَﻟَﻘَﺪْ ﺀَﺍﺗَﻴْﻦَ ﺩَﺍﻭُﻭﺩَ ﻣِﻨَّﺎ فَضْلًا ﻳَﺎ ﺟِﺒَﺎﻝُ ﺍَﻭِّﺑِﻲ ﻣَﻌَﻪُ ﻭَﺍﻟﻄَّﻴْﺮَ ﻭَﺍَﻟَﻨَّﺎ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﺤَﺪِﻳﺪَ

(Sebe/10) Ve:

ﻭَﻟِﺴُﻠَﻴْﻤَﺎﻥَ ﺍﻟﺮِّﻳﺢَ ﻏُﺪُﻭُّﻫَﺎ ﺷَﻬْﺮٌ ﻭَﺭَﻭَﺍﺣُﻬَﺎ ﺷَﻬْﺮٌ ﻭَﺍَﺳَﻠْﻨَﺎ ﻟَﻪُ ﻋَﻴْﻦَ ﺍﻟْﻘِﻄْﺮِ

(Sebe/12) (Kıtır, bakırdır) Ve:

ﻓَﻘُﻠْﻨَﺎ ﺍﺿْﺮِﺏْ ﺑِﻌَﺼَﺎﻙَ ﺍﻟْﺤَﺠَﺮَ ﻓَﺎﻧْﻔَﺠَﺮَﺕْ ﻣِﻨْﻪُ ﺍﺛْﻨَﺘَﺎ ﻋَﺸْﺮَﺓَ ﻋَﻴْﻨًﺎ

(Bakara/60) Ve:

ﺗُﺒْﺮِﺉُ لْاَكْمَهَ وَلْاَبْرَصَ ﺑِﺎِﺫْﻧِﻲ

(Maide/110) gibi ayetler...

Sonra da, beşerin tehaluk-u efkârının çalkalayıp yoğurduğu ve kâinat nizamını konuşturarak dile getirdiği binlerce fenlerden istinbat eylediği sanatlarda teemmül et! O fenlerden her birisi hasiyetleri, sıfatları ve isimleriyle kâinat nevilerinden her birer nev'idirler. (Yani her bir nev'-i kâinata aid bir fenn teşekkül etmiş va ya etmeye kabildir. Tıbb, Hendese

ve saire gibi fenler) hatta bu fenlerin veya beşerin keşf ve buluşlarının sayesinde beşer ﻭَﻋَﻠَّﻢَ ﺍٓﺩَﻡَ الْاَسْمَاءَ ﻛُﻠَّﻬَﺎ sırrına mazhar olmuş gibidir.

Ve sonra, beşer fikrinin istihrac eylediği sanat acaiblerinden Tren ve demiryolu ve Telgraf aleti ve saire gibi şeyleri telyîn-ı hadid ve izabe-i nuhas vasıtasıyla, (Yani demiri yumuşatma ve bakırı eritmeyle, bunları elde etmekle ﻭَ ﺍَﻟَﻨَّﺎ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﺤَﺪ۪ﻳﺪَ ye mazhar olmuştur ki, demiri yumuşatma sanatı ise, beşer sanayiinin annesi mesabesindedir.

Hem zihn-i beşerin yavruladığı sanatlardan birisi de tayyaredir ki, bir günde bir aylık mesafeyi tayyetmekle, neredeyse ﻏُﺪُﻭُّﻫَﺎ ﺷَﻬْﺮٌ ﻭَ ﺭَﻭَﺍﺣُﻬَﺎ ﺷَﻬْﺮٌ ayeti sırrına mazhar olmuştur.

Hem yine beşerin sa'y ve çalışmasının neticesinde terakki edip ulaştığı şeyler ve sanatlardan birisi de; keşfedip elde ettiği; değnek gibi bir boru ile çorak araziye vurduğunda, bol sulu bir pınar ondan fışkırıyor ve kumluk arazi bir güllük ve gülistana dönüşüyor. Nerede ise, bu sanat ﻓَﻘُﻠْﻨَﺎ ﺍﺿْﺮِﺏْ ﺑِﻌَﺼَﺎﻙَ ﺍﻟْﺤَﺠَﺮَ ayetindeki sırra mazhar olmağa dayanmaktadır.

Hem yine beşerin birbirlerinden öğrenerek ve tecrübelerinin neticesi olarak ulaştığı Tıbb'ın harika vaziyetidir ki; nerede ise, -biiznillah- Ekmeh ve Ebrası (Yani anadan doğma gözsüzleri ve Baras dedikleri cesedi istila eden müdhiş hastalığı) ve daha bir çok müzmin hastalıkları iyi etmeye başlamış gibidir.

İşte şu ayetler, parmaklarıyla gösterdikleri bu işaretler ile, beşerin hali hazır ulaştığı sanatı arasında bir münasebet görebildiğin için; sahihdir ki diyesin: "O ayetlerin mikyasları, yani gösterdikleri ta'yin edici ölçüler ve hatırlattırdıkları işaretlerle, şu mevcûd medeniyet harikalarına bakıyor, işaretle gösteriyor ve ona teşvik ve teşci' ediyor."

Hem yine Kur'anın

ﻳَﺎ ﻧَﺎﺭُ ﻛُﻮﻧِﻲ ﺑَﺮْﺩً اوَسَلَامًا

(Enbiya, 21/69). Ve:

ﻟَﻮْ لَااَنْرَاٰى ﺑُﺮْﻫَﺎﻥَ ﺭَﺑِّﻪِ

(Yusuf, 12/24) (Yani bir rivayette, Yusuf Aleyhisselama Hz. Yakub'un sureti, parmağını ısırarak görünmesi) Ve:

ﺍِﻧِّﻲ لَاَجِدُ ﺭِﻳﺢَ ﻳُﻮﺳُﻒَ

(Yusuf, 12/94) Ve:

ﻳَﺎ ﺟِﺒَﺎﻝُ ﺍَﻭِّﺑِﻲ ﻣَﻌَﻪُ

Ve:

ﻋُﻠِّﻤْﻨَﺎ ﻣَﻨْﻄِﻖَ ﺍﻟﻄَّﻴْﺮِ

(Neml, 27/16) Ve:

ﺍَﻧَﺎ ﺀَﺍﺗِﻴﻚَ ﺑِﻪِ ﻗَﺒْﻞَ ﺍَﻥْ ﻳَﺮْﺗَﺪَّ ﺍِﻟَﻴْﻚَ ﻃَﺮْﻓُﻚَ

(Neml/40) gibi kelamullah olan şu ayetlere bak!. Sonra, beşerin keşfeylemiş olduğu ateşin yakmadığı bir mertebeyi.. Ve yakmayı engelleyen vasıtaları.. Ve keşfetmek üzere olduğu uzak mesafelerden sûret ve savtları celbeden; ve gözünü açıp kapamadan evvel, bunları yanında hazır eden vesileleri.. {[*]: Dikkat buyur; bu ifadeler ve kâşifane değerlendirmeler 1915 te söylenmiş yazılmıştır. Hatta bu ifadelerin hülasaları 1910 da "Muhakemat eserinde ve 1911 de "Hutbe-i Şamiyye" de yazılmış ve söylenmiştir. O tarihlerde henüz ne tam teşekküllü tayyareler, ne de radyo, teyb ve televizyonlar ve ne de telefon ve faks ve saireler -telgraf hariç- hiçbir şey mevcud değilken, Hazret-i Müellifin cesûrane ve kâşifane meydan-ı ilimde söylediği bu ifadeleriyle, vücudlarından önce o alet ve cihazların yakın zamanda çıkacağını haber vermesi, elbette ki takdir ve sitayişe değer hükümler ve buluşlardır. - Mütercim-}

Hem beşer fikrinin yeni buluşu ve ibda'i olan: Konuştuğun sözleri sana aynen iade edip söyleyen aleti.. Ve keza bir çok kuş ve güvercinleri hizmetlerde çalıştırma usûlleri.. Ve daha bunlara benzer şeyleri düşün ve kıyas eyle ki; ayetlerin ifade eylediği Mu'cizat-ı Enbiya ile, onların bir nev'i taklidi olan beşerin keşfiyatı arasında bir mülaemet, bir bağlantı görür ve Kur'anın bu remzleri beşerin şu keşfiyatlarına bakıyor dersin.

Hem yine, insanlığın hâsiyeti, natikiyyetin netice ve semeresi olan mu'cize-i kübra hasiyetine bak, teemmül eyle! Yani, insaniyete mahsus edebiyat ve belagatını düşün. Sonra da, beşerin ruhunu en üstün derece ile terbiye eden ve vicdanını en latif şekilde teşeffî ettiren; ve fikrini en güzel tarzda tezyin eyleyen; ve kalbini en inbisatlı şekilde genişleten şey, yine o edebiyatın bir çeşidi olduğunu bil! Ve bu edebiyat nev'i bir hikmete binaen, fenlerin, bilgilerin en sadelisi ve en geniş mecallisi ve en çok nüfuzlusu ve en çok te'sirlisi ve beşerin kalbine en çok yapışanı olduğunu görürsün.. Hatta bu nevi edebiyat, {[*]: Burada anlatılmak istenen "Edebiyat nev'i" herhalde Allahü alem sadece düzgün ve hatasız konuşma nevi değildir. Belki konuştuğunu delillerle isbattan sonra, en güzel anlaşılır bir lisanla ve reddedilmez uslup ile anlatmakdır. -Mütercim-} adeta bütün fenlerin sultanı gibidir denilebilir. Feteemmel!