Bakara/29

İşârâtü’l-İ‘câz (Abdülkadir Badıllı Tercümesi) · s.445

Ey aziz bilmiş ol ki; bu ayetin mecmu'u, yani cümlelerinin yekûn ma'nası itibariyle, sabıkı olan önceki ayetle nazm ve irtibatı şudur: Önceki ayette enfüsî delillerle, yani: Beşer hayatının yaradılış tavırları ve safhalarıyla; küfür ve küfranın redd ve inkârını işlediği gibi; bu ayette ise, aynı şeyin âfakî delillerine işaret edilmiştir. Ve keza, evvelki ayette vucûd ve hayat ni'metine işaret eylediği gibi; bu ayette ise, bakîlik ve devamlılık ni'metine işaret eylemiştir. Keza, önceki ayet, Saniin Vucüb-ü Vucüd delillerine ve haşrin mukaddeme ve temel esaslarına baktığı gibi; bu ayet ise, ma'adın tahkikine, yani rucû' yeri ve mekânı olan ahiret hakikatının tahkikine ve ona bakan şüphelerin izalesine işaret eylemektedir. Güya münkirler diyorlarmış ki; şu fevkalade büyük olan kıymet ve değer nerede?. Ve bu küçücük olan insan nerede?.. Ve bu küçük ve hakir insana nasıl o derece ehemmiyet ve kıymet verilecek?. Ve Cenab-ı Allah katında insanın ne gibi bir mevki'i ve makamı vardır ki, kıyamet bu insan için kopsun.?!

İşte, Kur'an-ı Hakîm bu ayetlerin (bundan önceki ayet ile beraber bu ayetin) şu işaretleriyle -cevab olarak- ferman etmiştir ki; evet, insanın (Allah yanında) yüksek bir kıymeti vardır. Bunun delili de; gökler ve zemin onun istifadesine musahhar edilmiş olmasıdır.. Hem insanın azîm bir ehemmiyeti de vardır. Bunun delili ise; Cenab-ı Hakkın insanı mahlukat için değil, belki mahlukatı insan için yaratmış olmasıdır. Keza insanın, Halıkı yanında ehemmiyetli bir mevkii vardır.. İşte bunun delili de Allah u Teala, alemi alem için değil, belki onu beşer için yaratmış, beşeri de kendisine kulluk ve ibadet etsin diye halkeylemiştir. Öyle ise bütün bu emareler, deliller netice veriyor ki; insan hayvanat gibi değil, belki çok müstesna ve mümtaz bir mahluk olarak yaradılmıştır. O halde insan, ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ nin cevheresine mazhar olmaya layık ve şayestedir.

Amma cümlelerinin nazm ve diziliş cihetlerine gelince bil ki: Ayetin birinci cümlesindeki ﺟَﻤِﻴﻌًﺎ lafzı.. Ve ikinci cümlesinde ﺛُﻢَّ lafzı.. üçüncü cümlesinde ﺳَﺒْﻊَ lafzı.. her halde bir tahkiki gerektirmektedir. İşte bizde, şu gelen üç mesele için ve ona dair az konuşacağız.

BİRİNCİ MESELE

74- Eğer desen: Bu ayet, yer yüzünde bulunan her şey, beşerin istifadesi için olduğuna delalet ediyor. Peki acaba "Zeyd" in, mesela yerin dünyanın bütün eczalarının tamamından istifadesi nasıl tasavvur edilebilir?.. ve mesela "Habib"in ve "Ali"nin, {[*]: Bu iki zat, (Habib ve Ali) Hazret-i Müellifin Van'daki "Horhor" medresesinin talebelerindendir. Bunlardan "Habib" ismindeki zat, İşarat-ül İ'caz eserinin ilk katibi Şehid Molla Habib olup, Birinci Cihan Harbinde 1916 başlarında, Gevaş kazasında Ruslarla çarpışırken şehid düşmüştür. Ali ismindeki zat ise, Üstadı Bediüzzamanla birlikte gönüllü olarak harbe iştirak etmiş, o da esir düşmüş, nihayet kendi eceliyle 1968 de Van'da vefat eyliyen Çoravanisli Ali Çavuştur. Rehimehümellah. -Mütercim-} büyük okyanus denizi ortasındaki bir adada bulunan bir dağın dibindeki bir taştan istifadeleri nasıl olacak?. Ve yine, mesela. "Zeyd" in malı, nasıl "Amr" ın istifadesi için olabilir?.. Halbuki ayet, arkadaşları olan diğer ayetlerle beraber "tevzi' olmaksızın her bir ferd için bütünü istifadeye açık olacağına" işaret ediyorlar.. Hem güneş ve ay ve sair yıldızlar, o dehşetli azametleriyle beraber, nasıl "Zeyd" ve "Amr" için olabilir?. Ve o pek büyük mahluklardaki yaradılış gayesi, nasıl "Zeyd" ve "Amr"ın istifadesi için olabilsin?. Hem nasıl zararlı mahlukat ve muzırr eşya dahi beşerin istifadesi içindir denile bilir? İşte bütün bunlar mübalağa gibi görünüyor. Halbuki Kur'an da mucazefe yok ve olmaması lazımdır. Hem onun hakikî belagatına mübalağa yakışmaz ve yakışamaz?!.