Birinci münasebet:

İşarat-ül İ'caz · s.59

Bu cümle mâkablinden neş'et eden üç suale cevabdır.

Birincisi:

Hidayetten neş'et eden o güzel vasıfları lâbis olarak hidayet tahtı üstünde oturan o şahısları görmek isteyen sâile cevabdır.

İkincisi:

"O adamların hidayete istihkak ve ihtisasları nedendir?" diye sual eden sâmie cevabdır. Yani illet ve sebeb, ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ ile işaret edilen vasıflardır. S- Sâbıkan mezkûr vasıfların tafsilen zikirleri, ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ kelimesindeki icmalden daha vâzıh bir surette sebebi gösteriyor? C- İcmal, bazan tafsilden daha vâzıh olur. Bilhâssa matlub birkaç şeyden mürekkeb olduğu zaman, sâmiin gabaveti veya nisyanı dolayısıyla o mürekkebin eczasını mezcetmekle sebebi çıkarmak müşkil olur.

Üçüncüsü:

"Hidayetin neticesi, semeresi ve hidayetteki lezzet ve nimet nedir?" diye sual eden sâile cevabdır. Yani hidayette saadet-i dâreyn vardır. Hidayetin neticesi, nefs-i hidayettir. Hidayetin semeresi, ayn-ı hidayettir. Zira hidayet haddizâtında büyük bir nimettir ve vicdanî bir lezzettir, belki ruhun cennetidir (nasıl ki dalalet, ruhun cehennemidir); ve bilâhare âhiretin felâh ve saadetini intac eder.