HACB

Büyük Şafiî İlmihali · s.504

Hacb, varislerden birisinin, ölünün bir akrabasını tamamen mirastan mahrum etmesi veya hissesini eksiltmesidir. Erkeklerden baba, oğul, oğul ile hacb edilir. Dede, ölüye daha yakın bir baba ile hacbedilir. Anne baba bir olan kardeş, ancak baba oğul ve oğulun oğlu ile hacbedilir. Baba bir olan kardeş, bunlarla hacbedildiği gibi anne baba bir olan kardeş ile de hacbedilir. Anne bir olan kardeş dört kişiyle hacbedilir; baba, dede, evlat - erkek olsun kadın olsun - ve oğlunun evladı, evlat - erkek olsun kadın olsun - ve oğlunun oğlu. Anne baba bir olan kardeşin oğlunu altı kişi hacb eder; baba, dede, oğul, ve onun oğulu. Anne baba bir kardeş ve baba bir kardeştir. Baba bir olan kardeş oğlunun oğlu adı geçenlerle hacb edildiği gibi, anne baba bir olan kardeş, oğlu ile de hacb edilir. Anne baba bir olan amca, yukarda adı geçen ile hacbedildiği gibi, baba bir olan kardeş oğlu ile de hacb edilir. Baba bir olan amca da serdedilenlerle hacbedilmesiyle birlikte anne baba bir olan amca ile de hacbedilir. Anne baba bir olan amca oğlu, yukarda kaydedilen kişilerle hacbedildiği gibi baba bir olan amca ile de hacbedilir. Baba bir olan amca oğlu ise, yukarda zikredilenlerle hacb edildiği gibi anne baba bir olan amca oğlu ile de hacbedilir. Kadınlardan ise kız, anne ve karı asla Hacbelhirman tamamen mahrum edilemezler ile hacbedilemezler. Oğulun kızını, oğul ve birden fazla kız hacbeder. Ancak kardeşi veya amcası oğlu, beraberinde olursa birden fazla kız onu hacbedemez. Anne tarafından nine, anne ile hacbedilir. Baba tarafından olursa anne onu hacbettiği gibi, baba da onu hacbeder. Anne tarafından olan ninelerin yakını, uzağını hacbeder. Baba tarafından olan ninelerin de durumu böyledir. Anne tarafından yakın nine, baba tarafından olan uzak nine'yi hacbeder. Fakat baba tarafından olan yakın nine, anne tarafından olan uzak nine'yi hacbetmez. Anne baba bir olan kız kardeş, erkek kardeş gibidir. Erkek kardeş kiminle hacbediliyorsa kız kardeş de onunla hacbedilir. Anne baba bir olan birden fazla kız kardeş, baba bir kız kardeşi hacbeder. Ölünün kız ve oğulları veya kardeş ve kız kardeşleri bir araya gelseler, erkek için iki pay, dişi için bir pay vardır. Bu hüküm Kur'an-ı Kerim'le sabit olmuştur. Cenab-ı Hak şöyle buyurmuştur: "Bir erkek için iki dişinin payı vardır." Oğul ile oğulun oğlu, bir arada bulunsalar oğulun oğlu sâkıt olur. Fakat kız ile oğulun oğlu bir arada bulunsa, kız payını (mirasın yarısını) aldıktan sonra oğulun oğlu, kalanı alır. Ölünün iki kızıyla oğlunun oğlu beraber bulunsalar, kızlar, mirasın üçte ikisini aldıktan sonra kalanı toruna verilecektir. Baba, oğul veya oğlunun oğlu ile beraber olursa südüs alır. Fakat beraberinde ne meyyitin oğlu ne de oğlunun oğlu bulunmaz, kızı bulunsa önce südüsü alır, sonra kız mirasın yarısını aldıktan sonra kalanı alır. Anne baba bir olan kardeşler veya baba bir kardeşler, ölünün çocukları gibidirler. Yani erkek ve dişi bir arada bulunsalar erkeğe iki, dişiye bir pay verilecektir. Yalnız Müşerreke meselesinde böyle değildir. Müşerake meselesi şöyledir: Nısıf südüs sülüs ---------------------------------------------------- 6x3=18 Koca anne anne bir iki k. anne baba bir k. 9 3 4 2 Görüldüğü gibi bu meselede anne baba bir kardeş, anne bir iki kardeşe ortak olacaktır. Bu meselede anne baba bir kardeş yerine baba bir kardeş olursa sâkıt olacaktır. Anne baba bir erkek kardeş, baba bir kardeşini hacbeder. Fakat anne baba bir kız kardeş, baba bir erkek kardeş ile birlikte bulunsa mirasın yarısını alır, kalanı da erkek kardeşine kalır. Anne baba bir kız kardeş ile beraber baba bir kız kardeş bulunsa, üvey kız kardeş, altıda bir alır. Dede, anne baba bir kardeşlerle beraber bulunsa meselelerinde zevil farz olmadığı takdirde mirasın üçte birini (kendisi için daha iyi ise) alır. sülüs ---------------------------------- 3x3=9 dede Er.kardeş Er.kardeş Er. kardeş 3 2 2 2 Bölüşmek kendisi için daha iyi ise onlarla bölüşecektir. dede Er. kardeş ------------------------------- 2 1 1 Zevilfarz varsa üç hasletten hangisi kendisi için daha karlı ise onundur. 1 - Südüs, 2 - Zevilhisse, hissesini aldıktan sonra kalanın sülüsü, 3 - Kardeşlerle eşit olarak bölüşmek. Zevilhisse, hisselerini aldıktan sonra bir şey kalmadığı takdirde dede için südüs takdir edilir ve mesele avliyye olur. Südüs südüs rübü sülüsan sakıt sakıt ----------------------------------------------------------15 dede anne koca kız kız kardeş kardeş 2 2 3 4 4 zevilhisse paylarını aldıktan sonra yalnız südüs kalırsa dede onu alır ve kardeşler sakıt olur. südüs südüs sülüsan ---------------------------------------------------------- 12 dede anne kız kız kardeş kardeş 2 2 4 4 sakıt S. Dede ile beraber anne baba bir kardeş ve baba bir kardeş olsalar, önce her iki kardeş hesaba katılacak; dede payını aldıktan sonra anne baba bir erkek kardeş, baba bir kardeşini hacbedip kalan malın hepsini alacaktır. Yoksa anne baba bir kardeş erkek değil ve tek dişi ise mirasın yarısına; iki veya daha fazla olursa da üçte ikisine kadar alacaklar. Dede, kız kardeşlerle beraber olursa kardeş gibidir. Onunla birlikte onlar için hisse takdir edilemez. Südüs Asabe Asabe Asabe ----------------------------------------------------- 26 Anne dede kız kardeş kız kardeş 4 10 5 5 Yalnız Ekderiye meselesinde kız kardeş için nısıf, dede için südüs takdir edilir. Zevilhisse paylarını aldıktan sonra, dede ile kız kardeş, paylarını karıştırarak ikili birli olarak aralarında bölüşecekler. nısıf südüs südüs nısıf 9x3=27 -------------------------------------------------- kız kardeş dede anne koca 4 8 6 9