KÜRDLER NEYE MUHTAÇ?

Âsâr-ı Bediiye · s.471

On beş senedir ki düşündüğüm ihtiyacat arasında iki noktayı hedef-i maksad etmiştim. Bu ikiden maada Kürdistan'ın istikbalini temin edecek vesaiti görmedim. Birincisi:İttihad-ı milli. İkincisi:Ulûm-u diniye ile beraber, fünun-u lâzıme-i medeniyeyi tamim etmektir ki, esası ve medresesi aşiret alaylarıdır. Bu sırra istinaden bilâ-perva diyorum: Aşairde asker olmayanları da onlar gibi asakir-i milliye yapmalı; tâ ki şuâ-i elektrikiye gibi olan askerlik, o aşair-i muhtelife-i mütecavire meyanında bir münasebet-i kimyeviye gibi peyda ederek imtizac-ı efkâr ve irsal ile onların cevherlerini ve kıymet-i hakikiyelerini izhar etsin. Ziya-i maarif ve Kürdlerin hararetli kuvvetlerini tevlid edebilsin. Zira bedevilik, asabîlik, hükûmetsizlik, netice-i zulm-ü hükûmet olan fakr u zaruret ilcaatıyla, ağraz tesadüm eder. Sadâ-yı mevt gibi daima merkeze şikayetler aks-endaz olduğundan, hükûmetin lütfuna bedel sillesine istihkak ve rakiplerin de şematet li-a'dâ aks-i sadâsı gibi ehl-i hamiyetin kafalarında nara vurarak kuvve-i maneviyelerini me'yusiyet darbesiyle mağlub ve ehl-i basireti dağdar ediyor. Hem de dört yüz bin (400.000) kahraman ve muharib bir kuvve-i cesîmeye mâlik iken ihtilaf-ı dâhilîden mahvolduğu gibi, ihtilaftan tevellüd eden şurişle merhamet-i pederaneye bedel buğz-u zalimaneyi davet ediyor. Hem de medeniyetin ruh-u hayatı olan fünun ve maarif-i cedidesinden Kürdler nefret etmişler: 1-Zahiren ecanibten geldiğinden, 2-Bazı mesail-i fenniye, bazı hikâyat-ı İslâmiye ve bazı teşebbühat ile -ki avam-ı nâs sathî olarak akide ve hakikat telakki etmişlerdir- müsademat ve münakazatlarından, 3-Ve her kemalin madeni bildikleri medarisin usûlüne muhalefetten, 4-Ve bazı ehl-i mektebe, İslâmiyeti yalnız zevahir ve taklidî olarak bir akide-i tıflâne ile fünunumuza kesbettiği meleke-i feylesofaneye karşı muhakeme ve mukabele etmekle vâdi-i evham ve şükûka düştüklerinden Kürdler maarif-i cedideden gayet ürküyorlar. Bunun çare-i yegânesi, aşiret alaylılık ve askerlik bâb-ı âlîsi ile mekatib ve maarifi içlerine idhal ve maden-i saadetleri olan medaris-i münderiseyi ihya ile ulûm-u diniye ile beraber fünun-u lâzıme-i medeniyeyi Kürd uleması tedris etmektir. Hülâsatü'l-kelâm:Her milletin, lâsiyyema Kürdlerin hablü'lmetini ve unsur-u hayatı olan ittihad, eğer bir kasr olsa, aşiret alayları ve her unvana galebe çalan askerlik esaslı ve uzun bir temel ve muhkem bir tavan olacaktır. Ve o kasr-ı ittihad ve ittifakı ziyalandıran veyahut o hayat-ı akvamın deveran-ı dem yerine geçen havagazı menbaı gibi olan maarife aşiret alayları gayet müşa'şa bir medrese-i fünun ve cesîm bir fabrika-i sanayi olacaktır. Üstad-ı hükûmet, alayların istidadına göre iyi bir ders-i intizam verse, feni'me'l-matlub, vesselâm.

Said-i Kürdî