BEŞİNCİ VEHİM

Âsâr-ı Bediiye · s.507

Ecnebilerin bundan tevahhuş etmek ihtimali var? Elcevab:Bu ihtimale ihtimal verenler mütevahhiştir. Zira merkez-i taassublarında İslâmiyet'in ulviyetine dair konferanslarla {() Bismark ve Mister Karlayl gibilerin malûm beyanatlarına işaret eder. -Müellif-} takdis etmeleri bu ihtimali reddeder. Hem de düşmanlarımız onlar değil; asıl bizi bu kadar düşüren i'lâ-yı kelimetullah'a mani olancehaletve neticesi olanmuhalefet-i şeriattır...Vezaruretve onun semeresi olan sû'-i ahlâk ve harekâttır... Veihtilafve onun mahsulü olan ağraz ve nifaktır ki, ittihadımız bu üç insafsız düşmana hücumdur. Amma ecnebilerin vahşi oldukları kurûn-u vustâda; İslâmiyet, vahşete karşı husumet ve taassuba mecbur olduğu halde, adaleti ve itidalini muhafaza etmiş. Hiçbir vakit engizisyon gibi etmemiş. Ve bu zaman-ı medeniyette ecnebiler medenî ve kuvvetli olduklarından, o zararlı {() Volkan'da "o mahzur olan" kelimesiyledir.} olan husumet ve taassub zâil olmuştur. Zira din nokta-i nazarından medenîlere galebe çalmak ikna' iledir, icbar ile değildir. Ve İslâmiyeti, mahbub ve ulvî olduğunu -evamirine imtisalen- ef'al ve ahlâk ile göstermek iledir. İcbar ve husumet, vahşilerin vahşetine karşıdır.