Panutup

Al-Kalimat · hlm. 45

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

وَمَا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا اِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ

[Hiji tokmak keur sirah nu lalawora sareng hiji piwulang ibrah]

Hé nafsu sim kuring nu cilaka, nu titeuleum kana kalalaworaan, nu nganggap amis ieu hirup, nu mopohokeun aherat, nu hoyong dunya! Naha anjeun terang anjeun sarupa jeung naon? Jeung manuk onta... Ningali pamburu, teu bisa hiber; nyelapkeun sirahna kana keusik, supados pamburu teu ningali manéhna. Padahal awakna nu badag aya di luar. Pamburu ningali. Ngan manéhna, meungpeunkeun panonna dina keusik, teu ningali.

Hé nafsu! Tingali misil ieu: kumaha museurkeun paningal ngan kana dunya ngarobih hiji kani'matan nu mulya jadi hiji kanyeri nu peurih. Upamana: di ieu désa (nyaéta di Barla) aya dua jalmi. Nu saurang, salapan puluh salapan persén sobatna geus arangkat ka Istanbul, hirup senang di ditu. Ngan hiji nu tinggal di dieu; éta ogé bakal angkat ka ditu. Ku margi éta, ieu jalmi kasono ka Istanbul, mikiran ditu, hoyong tepang jeung sobatna. Iraha waé disebut "Geura angkat ka ditu," manéhna bungah bari seuri teras angkat. Dupi jalmi nu kadua, salapan puluh salapan persén sobatna geus arangkat ti dieu. Sabagian geus musna. Sabagian nyelapkeun diri ka tempat nu teu katingal, teu némbongan. Manéhna nyangka aranjeunna geus balangsak angkat. Ieu jalmi apes, minangka gaganti aranjeunna sadaya, ngan hoyong betah jeung hiji sémah teras néangan panglipur. Manéhna hoyong nutup kanyeri paturay nu peurih ku éta.

Hé nafsu! Pangpangna Habibullah, sadaya sobat anjeun aya di sisi ditu kubur. Nu tinggal di dieu saurang-dua ogé, aranjeunna keur angkat. Ulah malikkeun sirah bari sieun ku maot, bari sieun ku kubur. Kalayan gagah tingali kubur, dangukeun naon nu dipénta. Kalayan jalu-jalu seuseurikeun beungeut maot, tingali naon nu dipénta. Awas ulah lalawora teras nyarupaan jalmi nu kadua.

Hé nafsu sim kuring! Ulah nyebat: "Jaman geus robih, abad geus béda, saban jalmi geus titeuleum kana dunya, nyembah kana hirup, mabok ku kariweuh pangupa jiwa." Margi maot teu robih. Paturay teu robih jadi kalanggengan, teu barobah. Kaapesan manusa, kafakiran manusa teu robih, malah nambahan. Lalampahan manusa teu pegat, malah beuki gancang.

Sareng ulah nyebat: "Kuring ogé sarua jeung saban jalmi." Margi saban jalmi ngan babarengan jeung anjeun dugi ka panto kubur. Ari panglipur nu hartina babarengan dina musibah jeung saban jalmi, di sisi ditu kubur mah teu aya dadasarna pisan. Sareng ulah nyangka diri anjeun bébas teu kaurus. Margi di panyimpangan dunya ieu, upami anjeun neuteup ku paningal hikmah, anjeun moal ningali hiji perkara nu teu aya aturan tur teu aya tujuanana. Kumaha anjeun bisa tetep teu aya aturan, teu aya tujuan? Kajadian alam lir lini téh sanés kaulinan kabeneran. Upamana: baju-baju nu kacida tartibna tur kacida hiasna nu dipakékeun ka bumi tina rupa pepelakan sareng sasatoan, silih tumpuk, silih jero — nu anjeun ningali dihias tur dilengkepan ku tujuan sareng hikmah ti luhur dugi ka handap, sarta anjeun terang diputerkeun kalayan tartib nu sampurna lir darwis Maulawi nu jadzab di jero tujuan nu luhur — kumaha bisa jadi, kajadian hirup nu campur maot lir lini — nu lir bumi ngoésan taktak tina beuratna maknawi sabagian tingkah lalawora nu teu dipikaresep ku bumi ti bani Adam, hususna ti ahli iman — dianggap teu aya tujuan, kabeneran, lir nu disebarkeun ku hiji mulhid, teras nembongkeun sadaya karugian peurih para korban musibah minangka mubadir teu aya gantina, sarta ngalungkeun kana hiji pegat harepan nu pikasieuneun? Aranjeunna midamel hiji kasalahan ageung, sareng hiji kadzaliman ageung. Malah kajadian sapertos kitu téh, ku paréntah hiji Gusti Hakîm Rahîm, ngarobih harta fana ahli iman jadi sadaka teras ngalanggengkeunana; sarta hiji kafarat kanggo dosa nu medal tina teu sukur kana ni'mat. Sakumaha hiji poé bakal datang, éta bumi nu taluk bakal ningali karya manusa nu jadi hiasan beungeutna — nu pinuh syirik tur teu sukur — teras manggih goréng. Ku paréntah Khâliq, ku hiji lini ageung, éta ngusap tur ngaberesihan sakumna beungeutna. Ku paréntah Alloh, ngucurkeun ahli syirik ka naraka. Ka ahli sukur nyarios: "Sumangga, geura lebet ka sawarga."

Catetan handap: Ditulis dina raraga lini Izmir.

Ayat sareng Mukaddimah

يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذ۪ى خَلَقَكُمْ وَ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ٭ اَلَّذ۪ى جَعَلَ لَكُمُ الاَْرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَٓاءَ بِنَٓاءً وَاَنْزَلَ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَاَخْرَجَ بِه۪ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلاَ تَجْعَلُوا لِلّٰهِ اَنْدَادًا وَ اَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Hartosna: "Hé manusa! Ibadah ka Rabb aranjeun nu nyiptakeun aranjeun sareng nu saheulaeun aranjeun, supados aranjeun dugi kana darajat takwa. Sarta ibadah deui ka Rabb aranjeun nu ngajantenkeun Bumi hiji ampar kanggo aranjeun, langit hiji hateup kanggo wangunan aranjeun, sarta nurunkeun cai ti langit supados ngaluarkeun ti bumi buah-buahan sareng dahareun séjén minangka rizki kanggo aranjeun. Ku margi kitu, ulah ngajadikeun tandingan sareng sarikat kanggo Alloh. Aranjeun terang yén teu aya Ma'bud sareng Khâliq salian ti Alloh."

Mukaddimah

Nu ngajantenkeun hukum-hukum akidah sareng iman téh kuat, tetep, sarta jadi malakah (kabiasaan) ngan ibadah. Leres, upami hukum-hukum iman nu wijdani sareng akli henteu dibina tur diwewegan ku ibadah — nu hartina ngalampahkeun paréntah Alloh sareng nebihan larangan-larangan-Na — pangaruh sareng tapakna tetep lemah. Kana kaayaan ieu, kaayaan alam Islam ayeuna jadi saksi. Sareng deui, ibadah — sakumaha jadi wasilah kana kabagjaan dunya sareng aherat — ogé jadi sabab ngatur urusan maisyah sareng ma'ad, nyaéta urusan dunya sareng aherat; sarta jadi parabot kana kasampurnaan pribadi sareng jenis; sarta hiji hubungan nu kacida luhurna tur pertalian nu mulya antara Khâliq sareng hamba.

Sisi-sisi nu nerangkeun ibadah jadi wasilah kana kabagjaan dunya

Kahiji: Manusa diciptakeun kalayan hiji mizaj (perangai) nu ajaib tur lembut, béda tur istiméwa ti sadaya sato. Ku margi mizaj éta, dina manusa medal rupa-rupa kacenderungan sareng kahoyong. Upamana: manusa hoyong perkara nu pangpinilihna, condong kana perkara nu pangéndahna, hoyong perkara nu dihias, hoyong hirup ku hiji maisyah sareng kamulyaan nu layak kanggo kamanusaan. Luyu sareng tungtutan kacenderungan ieu, dina nyayagikeun dahareun, pakéan, sareng kabutuh séjénna dina rupa nu éndah sakumaha dipikahoyong, manéhna butuh kana loba karajinan (seni). Ku margi manéhna teu boga kaparigelan kana éta karajinan, manéhna kapaksa gawé bareng jeung sasama jinisna, supados masing-masing silih bantu ku hasil usahana sacara tukeur, sarta ku cara éta bisa nyumponan kabutuhna. Nanging ku margi kakuatan sahwat, kakuatan amarah, sareng kakuatan akal dina manusa henteu diwatesan ku Shâni', sarta ditinggalkeun bébas supados manéhna maju ku ihtiar sawios-wiosna, dina muamalah medal kadzaliman sareng pelanggaran. Kanggo nyegah pelanggaran ieu, masarakat manusa butuh kana kaadilan dina nukeurkeun hasil usahana. Nanging ku margi akal saban individu teu mampuh nangkep kaadilan, butuh kana hiji akal nu nyeluruh (kulli) supados individu-individu ngamangpaatkeun éta akal nyeluruh. Akal nyeluruh nu sapertos kitu ngan aya dina rupa hukum (undang-undang). Hukum nu sapertos kitu ngan syariat.

Teras, kanggo ngajamin pangaruh, palaksanaan, sareng penerapan éta syariat, butuh hiji rujukan (marji'), hiji nu boga wewenang. Marji' sareng nu boga wewenang éta ngan nabi. Nabi ogé, kanggo neruskeun kakawasaanana ka jalma sacara lahir tur batin, butuh hiji kaluhungan sareng kaistiméwaan lahir tur maknawi, sarta kanggo nembongkeun darajat hubungan sareng pertalianana jeung Khâliq, butuh hiji dalil. Dalil nu sapertos kitu ngan mu'jizat. Teras, kanggo neguhkeun tur ngajamin kataatan sareng tunduk kana paréntah sareng larangan Gusti Nu Maha Haq, butuh nangtukeun kaagungan Shâni' dina uteuk. Nangtukeun ieu ogé ngan ku akidah, nyaéta ku nembrakna hukum-hukum iman. Ngawewegan tur ngamekarkeun hukum-hukum iman ogé ngan ku ibadah nu diperbaharu ku pengulangan.

Kadua: Ibadah téh kanggo malikkeun pikiran ka Gusti Shâni' Hakîm. Nyanghareupna hamba ka Gusti Shâni' Hakîm ngahasilkeun kataatan sareng tundukna. Kataatan sareng tunduk ngalebetkeun hamba kana katartiban nu pangsampurnana. Ku lebetna hamba kana katartiban sareng nuturkeunana kana aturan, kabuktian rasiah hikmah. Ari hikmah nembongan ku ukiran seni nu mancur dina lambaran-lambaran alam.

Katilu: Manusa téh lir sentral, hiji puseur kanggo aturan-aturan sadaya ciciptan, hukum-hukum fitrah, sareng sinar-sinar hukum Ilahi di alam. Ku margi kitu, manusa kedah patali tur pakait kana éta hukum-hukum, sarta nyekel kana éta aturan-aturan, supados ngajamin peredaran umum. Sarta supados henteu kagilesan di handapeun roda-roda kincir nu muter di tingkatan alam ku margi ngalawan gerakna. Ieu ogé ngan ku ibadah nu hartina paréntah sareng larangan éta.

Kaopat: Ku margi ngalampahkeun paréntah sareng nebihan larangan, hiji individu meunang hubungan dina réa tingkat di jero masarakat, sarta jadi pakait. Hususna dina urusan hukum agama sareng kapentingan umum, hiji individu jadi lir hiji jenis. Nyaéta réa pisan tugas — lir hak, kahormatan, bimbingan, piwulang, sareng perbaikan — dibébankeun ka hiji jalmi. Upami jalmi nu ngalampahkeun paréntah sareng nebihan larangan éta teu aya, éta tugas-tugas sadayana bakal kabengkalai.

Kalima: Manusa, ku margi Islam, ku dorongan ibadah, meunang hiji hubungan nu tetep jeung sadaya muslim, sarta meunang hiji pertalian tur pakaitan nu kuat. Ieu jadi sabab kana hiji ukhuwah nu teu tiasa oyag, hiji kanyaah nu sajati. Mémang, taraje kahiji tur pangheulana kana kasampurnaan sareng kamajuan masarakat, nyaéta ukhuwah sareng kanyaah.

Nerangkeun yén ibadah jadi sabab kana kasampurnaan pribadi — Manusa, sanaos leutik jasadna, lemah, tur apes, sarta kaasupkeun kana golongan sato, mawa hiji ruh nu kacida luhurna sarta ngamilik hiji istidad nu kacida ageungna, boga kacenderungan nu teu tiasa diwilang, boga cita-cita nu teu aya watesna, boga pikiran nu teu tiasa diétang, boga kakuatan sahwat sareng amarah nu teu aya wates; sarta boga hiji ciciptan nu ajaib, saolah-olah diciptakeun minangka fihris kanggo sadaya jenis sareng alam. Tah, nu ngamekarkeun ruh luhur manusa nu sapertos kitu, nyaéta ibadah; nu ngambangkeun istidadna, ibadah; nu misahkeun tur nyucikeun kacenderunganana, ibadah; nu ngawujudkeun cita-citana, ibadah; nu ngalegaan tur ngatur pikiranana, ibadah; nu ngawatesan kakuatan sahwat sareng amarahna, ibadah; nu ngaleungitkeun karat tabiat nu ngokotoran anggahota sareng rarasaan lahir tur batinna, ibadah; nu ngahontalkeun manusa kana kasampurnaan nu geus ditakdirkeun, ibadah; hubungan nu pangluhurna tur panglemesna antara hamba sareng Ma'bud, ngan ibadah. Leres, kasampurnaan kamanusaan nu pangluhurna, nyaéta hubungan sareng pertalian ieu.

Pépéling: Ruh ibadah téh ikhlas. Ikhlas nyaéta ngalampahkeun ibadah ngan ku margi diparéntahkeun. Upami hiji hikmah atanapi hiji mangpaat séjén dijadikeun sabab (illat) ibadah, éta ibadah batal. Mangpaat sareng hikmah ngan tiasa jadi nu ngajurung (murajjih), teu tiasa jadi sabab (illat).

(Tina İşârâtü'l-İ'câz)