İkinci Şuâ:

Lem'alar · s.439

"İki Mes'ele"dir. Birincisi:Hadd ü hesabsız ecram-ı semaviyenin, nihayetsiz derecede intizam ve mizan içinde, sırr-ı Kayyumiyetle kıyam ve beka ve devamları; ve emr-i "Kün Feyekûn"den gelen emirlere kemal-i inkıyadları, İsm-i Kayyum'un a'zamî cilvesine bir ölçü olduğu gibi.. herbir zîhayatın cesedini teşkil eden zerrelerin, o cesedin her a'zâsında o a'zâya göre toplanmaları; ve sel gibi akan ve fırtınalar içinde çalkanan unsurların, dağılmayarak o cesedde muntazaman durmaları; ve o emr-i İlahiyeye inkıyadları, sırr-ı Kayyumiyeti ilân eden hadsiz diller olduğunu beyan eder. İkinci Mes'elesi:Eşyanın sırr-ı Kayyumiyetle münasebetdar faide ve hikmetlerine işaret eden pek çok enva'ından üç nev'ine işaret eder. Birinci Nevi:Eşyanın kendisine ve insana ve insanın maslahatlarına bakar. İkinci Nevi:Hem umum zîşuurun mütalaasına bakar, hem Fâtır'ının esmasını bildiren birer âyet ve birer kaside olduğunu hadsiz okuyucularına ifade etmesine bakar. Üçüncü Nevi:Doğrudan doğruya Sâni'-i Zülcelal'e bakar. İşte bu üçüncü nevide bir sâniye kadar yaşamak kâfi olmakla beraber, ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺭَﻓَﻊَ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ ﺑِﻐَﻴْﺮِ ﻋَﻤَﺪٍ ﺗَﺮَﻭْﻧَﻬَﺎ âyetinin işaretiyle; kayyumiyet-i İlahiye, hadsiz ecrama ve nihayetsiz zerrata nokta-i istinad olduğunu ve bilcümle mevcudatın keyfiyat ve ahvalinde binler silsilelerin uçları ﻭَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻳُﺮْﺟَﻊُ ﺍﻻﺎَﻣْﺮُ ﻛُﻠُّﻪُ işaretiyle sırr-ı Kayyumiyete bağlı bulunduğunu iş'ar eder.