NECASET VE İZALESİ

Büyük Şafiî İlmihali · s.83

Necaset lügatta: Tiksindirici olan şeydir. İstilahta ise, namaz ve tavaf gibi ibadetin sıhhatine mani olan iğrenç şeye denir. Necasetin belli başlı olanlarını aşağıya alıyoruz: 1- Mayi halinde olan (az olsun çok olsun) sekir veren şey. Kur'an-ı Kerim'de: ﻳَﺎٓ ﺍَﻳُّﻬَﺎ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮٓﺍ ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﺍﻟْﺨَﻤْﺮُ ﻭَﺍﻟْﻤَﻴْﺴِﺮُ ﻭَﺍﻻﺎَﻧْﺼَﺎﺏُ ﻭَﺍﻻﺎَﺯْﻻﺎﻡُ ﺭِﺟْﺲٌ ﻣِﻦْ ﻋَﻤَﻞِ ﺍﻟﺸَّﻴْﻄَﺎﻥِ ﻓَﺎﺟْﺘَﻨِﺒُﻮﻩُ ﻟَﻌَﻠَّﻜُﻢْ ﺗُﻔْﻠِﺤُﻮﻥَ "Ey müminler, şüphesiz içki, kumar, dikili putlar, fal okları şeytanın amelinden birer pisliktirler. Ondan sakınınız ki, felaha kavuşasınız." Mâide Sûresi, Ayet: 90 Ayette geçen "rics" kelimesi necis manasında olduğundan, cumhuru ulemaya göre içkinin içilmesi haram olduğu gibi, bizatihi içki necis olup bir yere döküldüğünde o yerin yıkanması lazımdır. Kolonyada da alkol bulunduğundan necis olup kullanılması, alınıp satılması caiz değildir. 2- Köpek: Allah'ın Resûlü buyuruyor: ﺍِﺫَﺍ ﻭَﻟَﻎَ ﺍﻟْﻜَﻠْﺐُ ﻓِﻰ ﺍِﻧَﺎﺀِ ﺍَﺣَﺪِﻛُﻢْ ﻓَﻠْﻴَﻐْﺴِﻠْﻪُ ﺳَﺒْﻊَ ﻣَﺮَّﺍﺕٍ ﺍِﺣْﺪَﺍﻫُﻦَّ ﺑِﺘُﺮَﺍﺏٍ ﻃَﻬُﻮﺭٌ "Köpek, sizden birinizin kabını yalasa, bir defa toprakla olması şartiyle yedi kere yıkasın." 3- Domuz: Cenab-ı Hak buyuruyor: ﺍَﻭْ ﻟَﺤْﻢَ ﺧِﻨْﺰ۪ﻳﺮٍ ﻓَﺎِﻧَّﻪُ ﺭِﺟْﺲٌ "Yahut domuz eti. Çünkü o necistir." En'âm: 145 4- İnsan, çekirge ve balıktan maade herşeyin ölüsü. Cenab-ı Hak buyuruyor: ﺣُﺮِّﻣَﺖْ ﻋَﻠَﻴْﻜُﻢُ ﺍﻟْﻤَﻴْﺘَﺔُ "Leş size haram kılınmıştır." Mâide : 3 "Meyte" (leş) Şer'an kesilmemiş olup ölen hayvandır. İnsan mükerrem olduğundan hem hayatta, hem ölü iken tahirdir. Yıkanmasa da necis sayılmaz. Cenab-ı Hak buyuruyor: ﻭَﻟَﻘَﺪْ ﻛَﺮَّﻣْﻨَﺎ ﺑَﻨ۪ﻰٓ ﺍٰﺩَﻡَ "Adem oğullarını mükerrem kıldık." İsrâ : 70 Balık ve çekirge ise ölseler de müteneccis olmazlar. Resûlüllah (S.A.V.) buyuruyor: ﺍُﺣِﻞَّ ﻟَﻨَﺎ ﻣَﻴْﺘَﺘَﺎﻥِ ﻭَﺩَﻣَﺎﻥِ ﺍَﻟﺴَّﻤَﻚُ ﻭَﺍﻟْﺠَﺮَﺍﺩُ ﻭَﺍﻟْﻜَﺒِﺪُ ﻭَﺍﻟﻄِّﺤَﺎﻝُ "Bizim için iki ölü, iki kan mübah kılınmıştır. Balık ile çekirge ve ciğer ile dalak." 5- Kan. Cenab-ı Hak buyuruyor: ﺣُﺮِّﻣَﺖْ ﻋَﻠَﻴْﻜُﻢُ ﺍﻟْﻤَﻴْﺘَﺔُ ﻭَﺍﻟﺪَّﻡُ "Size, ölü ve kan haram kılınmıştır." Yalnız et ve kan bundan müstesnadır. Mâide : 3 Halkı müslüman veya Kitabî olan bir memlekette bir kapta et bulunursa tahir sayılır. Şayet halk Mecusi ise necis kabul edilir karışık olup halkın çoğu müslüman ise yine tahir sayılır. 6- Yaradan çıkan su ve irin. Çünkü bunlar da bozulmuş kandırlar. 7- Mideden çıkan kusuntu ve balgam. Fakat mideye varmadan geriye dönen yemek, baştan veya boğazdan gelen balgam müteneccis değildir. Uyuyanın ağzından çıkan su, mideden geliyorsa necistir. Bunun alâmeti sarı renkli olmasıdır. Fakat su, mideden değil ağızdan geliyorsa veya şüpheli ise necis değildir. 8- Hayvan dışkısı. 9- Tenasül âletinden çıkan idrar, mezi ve vedidir. Meni ise tahirdir. Mezi beyaz ve ince sudur. Şehvetin kaynaştığı bir zamanda çıkar. Kadınla oynaşma esnasında daha fazla görünür. Vedi beyaz ve kalın bir sudur. İdrardan sonra veya ağır bir şey kaldırdığında çıkar. Muğnil-Muhtaç gibi muteber kitapların kaydettiklerine göre, bir kimse, idrar yaptıktan sonra tenasül âletini yıkamazsa ondan çıkan meni de müteneccistir. Köpek ve domuzdan başka her hayvanın tenasül aleti idrardan yıkanmadığı halde menisi tahirdir. 10- İnsandan başka eti yenmeyen hayvanların sütü. Fakat insanın erkek olsun kadın olsun sütü tahirdir. Saymerî "Erkek ve kadınların sütlerinin taharet ve satışları hakkında ihtilaf vardır." diyor. Canlı mahlûktan kesilen bir parça, ölüsü hükmündedir. Yani insan, balık ve çekirgenin ölüsü temiz olduğundan bunlardan kesilen parçalar da temizdir. Diğer hayvanlardan kesilen parça ise necistir. Yalnız, eti yenen hayvanların kıl ve yünleri temizdir. Alaka (kan pıhtısı) müdğa (et parçası) ve içerden gelmeyen ferc'in rutubeti necis değildir. Fakat içerden akıp dışarıya çıkarsa necistir. Nereye değerse muhakkak onu yıkamak lâzımdır. Necis olan şeyin dumanı, ateş vasıtasıyla çıkarsa necistir. Az olsa ma'fuvu anhudur, bağışlanmıştır. Yoksa ateş vasıtasıyla çıkamazsa (helâ ve dübürden çıkan duman gibi) tahirdir. Necaset üzerinde biten ekin, pancar ve soğan gibi şeyler temizdir. Yıkansa daha efdaldır. Necaset üç çeşittir: a- Necaseti muğallaza (büyük necaset): Köpek, domuz ve bunlardan birisinin başka tahir bir hayvanla birleşmesi neticesinde meydana gelen hayvandır. Bu necaset ile müteneccis olan şey, temiz bir toprakla beraber yedi kere su ile yıkanmalıdır. Racih Kavle göre, sabun ve benzeri toprağın yerini tutmazlar. Temiz olmayan veya başka bir şey ile karışık olan toprak kafi gelmez. b- Necaset-i muhaffefe (hafif necaset): Henüz sütten kesilmemiş, iki yaşını doldurmamış ve sütten başka bir şey yemeyen erkek çocuğun idrarıdır. Bununla müteneccis olan şeyin temizlenmesi için üzerine su serpilir. Eğer idrara galebe çalıp ondan fazla olursa temizlenir. Fakat iki yaşını aşmış veya sütten başka bir şey yiyen erkek çocuğu ile kız çocuğunun idrarı hafif necaset cinsinden değildir. c- Necaset-i mutavassıta (Orta necaset): Necaseti muğa-llaza ile necaset-i muhaffefe dışında kalan necasettir. Bu da iki kısımdır: 1- Necaset-i ayniyye: Elle tutulabilen veya rengi veya kokusu veya tadı bulunan necasettir. Temizlenmesi için maddesini izale etmek gerektiği gibi, rengi, kokusu ve tadını da izale etmek gerekir. Sayı mevzu bahis değildir. Bunları izale etmek için yıkamakla beraber sıkılmalıdır. Sıktıktan sonra kokusu veya rengi kalırsa da temizlenmiş sayılır. Fakat tad ve koku ile beraber renk kalırsa, sabun ve deterjan gibi bir madde kullanmak mecburiyeti hasıl olur. Bununla da çıkmazsa ma'fuanh olur. Dikkat edilmesi gereken bir husus vardır. Müteneccis bir elbise ve kap yıkanmak istenildiğinde önce necaseti izale etmek, sonra üzerine su döküp temizlemek gerekir. 2- Necaset-i hükmiye: Maddesi, yani cüssesi, kokusu, tadı ve rengi olmayan necasettir. Bir sefer yıkanmakla temizlenir. Ayran, yağ, pekmez ve benzeri mayîler müteneccis olsalar onları temizlemek mümkün değildir. Necaseti izale etmek için niyet getirmek şart değildir. Bunun için necaseti galiza ile teneccüs olmayan bir müteneccis üzerine yağmur yağar veya bir kulleteyne düşerse temizlenir. Ağzı müteneccis olan kimsenin, onu yıkamadan önce bir şey yemesi veya içmesi câiz değildir. Birşeyi necaset-i kelbiyyeden yıkarken birinci seferde diğer bir şeye isabet eder veya suyu sıçrayıp bir şeye değerse onun da yıkanması gerekir. Ancak bunu yedi sefer değil de, altı sefer yıkamak kâfi gelir. İkinci seferde isabet etmiş ise beş sefer yıkamak lâzımdır... Bir necaset, katı pekmez veya yağ gibi bir şeye düşerse, düştüğü yer ile etrafı alınır, geri kalanı tahirdir. Alım satımı câizdir. Eşya, aslında tahir olduğundan, müteneccis olmuş diye zannedilse katiyet kesbetmeyince müteneccis sayılmaz. Bunun için necasetten sakınamayan içkici, deli, kasap ve çocuk gibi kimselerin elbiselerini giyerek namaz kılmak câizdir. İbn-i Hacer "Fetave El-Kübra" isimli kitabında diyor ki: "Avrupadan gelen yağ, peynir ve et, her ne kadar onlar temizliğe riayet etmiyor ve hayvanları kesmeyip boğuyorlar diye söyleniyorsa da, müteneccis olduğunu veya hayvanın boğulduğunu gözümüzle görmedikten sonra tahir sayılır. Yenmelerinde bir beis yoktur." Zehirli hayvanların zehiri necistir. Gözle görünse onu yıkamak lâzımdır. Müteneccis olan bir şeyin temizlenmesi istenildiğinde şayet su çok ise deniz, nehir ve havzı kebir gibi bir yerde yıkanmasında sakınca yoktur. Yoksa su az ise onu müteneccis olan şeyin üzerine döküp yıkamak lâzımdır.