"KÜRD'LER NEYE MUHTAÇTIR?"

Âsâr-ı Bediiye · s.465

{() Not: Hazret-i Üstadın 19 Eylül 1324 - 02 Ekim 1908'de Misbah Gazetesinde neşredilmiş "Hürriyete Hitab" nutkundan sonra gazetelerde neşredilmiş makalelerin birincisi, her ne kadar Şûra-yı Ümmet Gazetesi 6 Teşrin-i Sâni 1324 - 19 Kasım 1908 tarih ve 46. sayılı nüshasında neşredilmiş olan, "...Hamidiye Alaylarına Dair Beyan-ı Hakikat" makalesi ise de; fakat 1908'in ilk yarısı içerisinde (tahminen Mart başlarında) merhum Sultan İkinci Abdülhamid'e dilekçe olarak arz edilip, bilâhare Şark ve Kürdistan Gazetesi sayı: 1, 19 Teşrin-i Sâni 1324 - 02 Aralık 1908 de neşredilen yazısını birinci makale olarak dercediyoruz. -Naşir-}

Şark ve Kürdistan Gazetesi Sayı: 1

19 Teşrin-i Sâni 1324 / 3 Aralık 1908 / İstanbul

Millet-i Osmaniye meyanında mühim bir unsur teşkil eden Kürdistan ahalisinin ahvali hükûmetçe malûm ise de, hizmet-i mukaddese-i ilmiyeye dair bâzı metalibatı arz etmeğe müsaade dilerim. Şu cihan-ı medeniyette ve şu asr-ı terakki ve müsabakatta sair ihvan gibi yekaheng-i terakki olmak için, himmet-i hükûmetle Kürdistanın kasaba ve kurasında mekatib tesis ve inşa' buyurulmuş olduğu ayn-ı şükranla meşhud ise de; -Bundan yalnız lisan-ı Türkîye aşina etfal istifade ediyor. -Lisana aşina olmayan evlâd-ı Ekrad yalnız medaris-i ilmiyeyi maden-i kemalat bilmeleri ve mekatib muallimlerinin lisan-ı mahalliye adem-i vukufiyetleri cihetiyle maariften mahrum kalmaktadır. Bu ise; vahşeti, keşmekeşi, dolayısıyla garbın şematetini davet ediyor. -Hem de ahalinin vahşet ve taklid, hal-i ibtidaisinde kalmaları cihetiyle evham ve şükûkun tesiratına hedef oluyor. -Eskiden beri herbir vecihle Ekradın madûnunda bulunanlar, bu gün onların hal-i tevakkufta kalmalarından istifade ediliyor. Bu ise ehl-i hamiyeti düşündürüyor. Vebu üç noktaKürtler için müstakbelde bir darbe-i müthişe hazırlıyor gibi ehl-i basireti dağdar etmiştir. Bunun çaresi:Numune-i imtisal ve sebeb-i teşvik ve tergib olmak için, Kürdistanın nukāt-ı muhtelifesinden; Biri:Ertuşî aşairi merkezi olan Beytüşşebab cihetinde... Diğeri:Motkân, Belkân, Sason vasatında... Biri de:Sipkan ve Hayderan vasatında olan nefs-i Van'da: "Medrese" nam-ı me'lufuyla ulûm-u diniye ve fünun-u lâzıme ile beraber, -hiç olmazsa, ellişer talebe bulunmak ve oraca medar-ı maişetleri hükûmet-i seniyece tesvid edilmek üzere- üç dârü't-talim tesis edilmelidir. Bazı medarisin dahi ihyası, maddî ve manevî Kürdistanın hayat-ı istikbaliyesini temin eden esbab-ı mühimmesindendir. Bununla maarifin temeli teessüs eder. Ve bu mebde-i teessüsten ittihad takarrur edecek; ihtilaf-ı dâhilîden dolayı mahvolan kuvve-i cesîmeyi hükûmetin eline vermekle, harice sarf ettirmek için hakkıyla müstehakk-ı adalet ve kabil-i medeniyet oldukları gibi, cevher-i fıtrîlerini göstereceklerdir.

Molla Said-i Meşhur